Mantra 20
Rishi: Agnicayana transmission line (Vājasaneyin).
Devata: Agni in relation to Āpaḥ (Waters) and Rajas (midspace).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
स॒मु॒द्रे त्वा॑ नृ॒मणा॑ अ॒प्स्वन्तर्नृ॒चक्षा॑ ईधे दि॒वो अ॑ग्न॒ ऊध॑न् । तृ॒तीये॑ त्वा॒ रज॑सि तस्थि॒वाᳪस॑म॒पामु॒पस्थे॑ महि॒षा अ॑वर्धन्
Transliteration
samu̱dré tvā nṛ̱máṇā a̱psvántar nṛ̱cákṣā ī̱dhe di̱vó agna ū́dhan | tṛ̱tī́ye tvā rájasi tasthi̱vā́ṃsam a̱pā́m upásthe mahi̱ṣā́ avardhan
Translation
В океане, внутри вод, тебя — радующего людей, взирающего на людей — я возжигаю, о Агни, как небесное вымя. В третьей области, в воздушном пространстве, тебя, стоящего прочно, в лоне вод, возрастили могучие силы.
Padapatha (Word Analysis)
स॒मु॒द्रे । त्वा॒ । नृ॒मणा॑ । अ॒प्सु । अ॒न्तः । नृ॒चक्षा॑ । ई॒धे॒ । दि॒वः । अ॒ग्ने॒ । ऊध॑न् । तृ॒तीये॑ । त्वा॒ । रज॑सि । त॒स्थि॒वाᳪस॑म् । अ॒पाम् । उ॒पस्थे॑ । म॒हि॒षाः । अ॒व॒र्ध॒न्
Word by Word
समुद्रेin the ocean
समुद्रे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नृमणाःmen/heroic-minded ones
नृमणाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनृमण (प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय)
नृचक्षाःmen-seeing/with human sight (seers)
नृचक्षाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनृचक्षस् (प्रातिपदिक)
ईधेis kindled / kindles itself
ईधे:
—
TypeVerb
Rootइन्ध् (धातु)
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ऊधन्udder; swelling source (of nourishment)
ऊधन्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊधन् (प्रातिपदिक)
तृतीयेin the third
तृतीये:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रजसिin the region/space (rajas)
रजसि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
तस्थिवांसम्having stood; standing
तस्थिवांसम्:
कर्म
TypeParticiple
Rootस्था (धातु) → तस्थिवांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap/bosom
उपस्थे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
महिषाःbuffaloes; mighty ones
महिषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
अवर्धन्they increased / they made grow
अवर्धन्:
—
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) + अव- (उपसर्ग)
Entities Mentioned
A
AgniĀ
Āpaḥ (Waters)R
Rajas (Antarikṣa/Midspace)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes