Mantra 7
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; specific ṛṣi ascription not explicit in the provided excerpt).
Devata: Rakṣoghna (apotropaic) / Agni-tapas as the operative power; implicitly the protective force of the yajña.
Chandas: Yajus (prose formula; not a fixed ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
प्रत्यु॑ष्ट॒ᳪ रक्ष॒: प्रत्यु॑ष्टा॒ अरा॑तयो॒ निष्ट॑प्त॒ᳪ रक्षो॒ निष्ट॑प्ता॒ अरा॑तयः । उ॒र्वन्तरि॑क्ष॒मन्वे॑मि
Transliteration
pratyū̀ṣṭaᳪ rakṣaḥ pratyū̀ṣṭā arā́tayo níṣṭaptaᳪ rakṣo níṣṭaptā arā́tayaḥ | urvàm antaríkṣam ánvèmi
Translation
Отброшен и опалён Ракшас; отброшены и опалены злонамеренные враги. Дотла сожжён Ракшас; дотла сожжены злонамеренные враги. Я иду по широкому срединному пространству (антарикше).
Padapatha (Word Analysis)
प्रति-उ॑ष्टम् । रक्षः । प्रति-उ॑ष्टाः । अरा॑तयः । नि-ष्ट॑प्तम् । रक्षः । नि-ष्ट॑प्ताः । अरा॑तयः । उ॒र्वम् । अन्तरि॑क्षम् । अनु-ए॑मि ।
Word by Word
प्रत्युष्टम्at dawn / when it has dawned
प्रत्युष्टम्:
अधिकारण (कालाधिकारण)
TypeAdjective
Rootप्रत्युष्ट (प्रति + उष्/वस्- ‘to shine/dawn’; kṛdanta)
रक्षःthe demon(s), evil spirit
रक्षः:
कर्तृ (understood: ‘is/are burned/repelled’)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
प्रत्युष्टाःdawned (at dawn)
प्रत्युष्टाः:
विशेषण (of अरातयः)
TypeAdjective
Rootप्रत्युष्ट (कृदन्त)
अरातयःhostilities, enemies
अरातयः:
कर्तृ (understood)
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
निष्टप्तम्burnt up, scorched
निष्टप्तम्:
कर्म/भाव (result-state; ‘burnt up’)
TypeAdjective
Rootनिष्टप्त (नि + तप् ‘to burn’; past passive participle)
रक्षःthe demon(s), evil spirit
रक्षः:
कर्तृ (understood)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
निष्टप्ताःburnt up, scorched
निष्टप्ताः:
विशेषण (of अरातयः)
TypeAdjective
Rootनिष्टप्त (नि + तप्; PPP)
अरातयःhostilities, enemies
अरातयः:
कर्तृ (understood)
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
उर्वन्तरिक्षम्the wide mid-air (atmosphere)
उर्वन्तरिक्षम्:
कर्म (of अन्वेमि)
TypeIndeclinable + Noun
Rootउर्व् (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘wide, far’ as adverb) + अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
अन्वेमिI go after / I follow / I seek
अन्वेमि:
कर्तृ (अहम् implied)
TypeVerb
Rootअनु + इ (धातु: इ ‘to go’)
Entities Mentioned
A
Agni (as tapas, yajña-śakti)R
Rakṣoghna (protective force of the yajña)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes