Rig Veda 7.55.7 — Mandala 7, Sukta 55, Mantra 7

Sukta 7.55

Rishi: Vasiṣṭha (presumptive)

Devata: A mighty protective power imaged as the thousand-horned bull (not explicitly named); functional devata is ‘stambhana/śamana’ (stilling).

Chandas: Triṣṭubh (to be verified)

Samhita Patha (Devanagari)

सहस्रशृङ्गो वृषभो यः समुद्रादुदाचरत् । तेना सहस्येना वयं नि जनान्त्स्वापयामसि ॥

Transliteration

sahásra-śṛṅgo vṛṣabhó yáḥ samudrā́d udā́carat | ténā sahasyèna vayáṁ ní jánān svāpayāmasi ||

Translation

Бык тысячерогий, что поднялся из океанской глуби, — тою могучей силой мы погружаем народы в сон, в тихое оседание.

Word by Word

• सहस्रशृङ्गः: having a thousand horns
• सहस्रशृङ्गः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र- + शृङ्ग (प्रातिपदिक) → बहुव्रीहि-समास

• वृषभः: the bull (mighty one)
• वृषभः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्ध-प्रत्ययः; वृषभस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• समुद्रात्: from the ocean
• समुद्रात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• उद्: up, out
• उद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग)

• आचरत्: moved forth / came out
• आचरत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु) + आ (उपसर्ग)

• तेन: with that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहस्येन: with the thousand(-fold) one / with the ‘sahasya’ (thousand-related power)
• सहस्येन: करण (तेन सह)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सहस्य (प्रातिपदिक; ‘सहस्र-सम्बद्ध/सहस्र-सम्बन्धिन्’ इत्यर्थे)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नि: down, back; completely
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• जनान्: people
• जनान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• स्वापयामसि: we cause (them) to sleep / we lull
• स्वापयामसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु) + णिच् (causative) → स्वापय-