Rig Veda 6.48.8: Mandala 6, Sukta 48, Mantra 8

Sukta 6.48

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Agni (Gṛhapati)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

विश्वासां गृहपतिर्विशामसि त्वमग्ने मानुषीणाम् । शतं पूर्भिर्यविष्ठ पाह्यंहसः समेद्धारं शतं हिमाः स्तोतृभ्यो ये च ददति ॥

Transliteration

viśvā́sāṃ gṛhápatiḥ viśā́m asi tvám agne mā́nuṣīṇām | śatáṃ pū́rbhir yaviṣṭha pā́hy áṃhasaḥ sameddhā́raṃ śatáṃ himā́ḥ stotṛ́bhyo yé ca dádati ||

Translation

Ты, о Агни, — владыка дома для всех человеческих родов. О самый юный, сотней крепостей защити возжигающего тебя от кривизны, от беды; на сто зим — защити певцов и тех, кто дарует.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विश्वासाम्: of all (women/communities); of all
• विश्वासाम्: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व) (प्रातिपदिक) → विश्वा-

• गृहपतिः: house-lord, master of the house
• गृहपतिः: कर्तृ/विशेष्य (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: गृहपति (प्रातिपदिक) [गृह + पति]

• विशाम्: of the clans/settlements
• विशाम्: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक) ‘कुल/जन/विष्टि’

• असि: you are
• असि: (copula) विधेय-क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) ‘to be’

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मानुषीणाम्: of the human (folk)
• मानुषीणाम्: सम्बन्ध
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मानुषी (प्रातिपदिक) ‘human (f.)’

• शतम्: a hundred
• शतम्: कर्म (of implied ‘make/establish/bring’ with following noun) / संख्या-विशेषण
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• पूर्भिः: with strongholds/fortresses
• पूर्भिः: करण (means/with)
• Type: Noun
• Root: पूर्/पुरी (प्रातिपदिक) ‘fortified place, stronghold’

• यविष्ठ: O youngest (Agni)
• यविष्ठ: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative)
• Root: यविष्ठ (प्रातिपदिक) (superlative epithet of Agni; ‘youngest/most vigorous’)

• पाहि: protect!
• पाहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) ‘to protect’

• अंहसः: from distress/sin
• अंहसः: अपादान (from) / सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक) ‘distress, sin, trouble’

• समेध्दारम्: the kindler (of the fire), the one who kindles well
• समेध्दारम्: कर्म (object of implied ‘protect/aid’)
• Type: Noun (agent)
• Root: सम्-इध् (धातु) ‘to kindle’ → समेध्दार (कृदन्त-प्रातिपदिक, agent noun) ‘kindler’

• शतम्: a hundred
• शतम्: कर्म/संख्या-विशेषण
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• हिमाः: winters (years)
• हिमाः: अधिकरण/काल (temporal extent; ‘for a hundred winters’ idiomatically = long life)
• Type: Noun
• Root: हिमा (प्रातिपदिक) ‘winter, frost, cold season’

• स्तोतृभ्यः: to the praisers
• स्तोतृभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: स्तोतृ (प्रातिपदिक) ‘praiser’

• ये: who
• ये: कर्तृ (of following verb)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• ददति: they give
• ददति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) ‘to give’