Rig Veda 6.21.11 — Mandala 6, Sukta 21, Mantra 11

Sukta 6.21

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja tradition, Mandala 6)

Devata: Indra (with an implied company of Viśve Devāḥ / assisting powers; also Agni as the ‘tongue’ principle)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 6.21; requires metrical verification against a critical text)

Samhita Patha (Devanagari)

नू म आ वाचमुप याहि विद्वान्विश्वेभिः सूनो सहसो यजत्रैः । ये अग्निजिह्वा ऋतसाप आसुर्ये मनुं चक्रुरुपरं दसाय ॥

Transliteration

nū ma ā́ vā́cam úpa yāhi vidvā́n víśvebhiḥ sūno sáhaso yájatṛaiḥ | yé agní-jihvā́ ṛtá-sāpa āsúr yé mánum cakrúr úparam dásāya ||

Translation

Ныне приблизься к моему слову, о знающий, о Сын Силы, вместе со всеми досточтимыми божественными мощами. Те, что с огненным языком и пьют Р̥ту, — те, что сделали Ману более высоким существом для природы-слуги, — да подойдут и да поддержат это изречение.

Word by Word

• नु: now, indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु

• मे: of me / to me
• मे: सम्बन्ध (genitive) / सम्प्रदान (dative) प्रसङ्गानुसार
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• आ: hither, towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ

• वाचम्: speech, utterance
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक: वाच्-)

• उप: near, towards
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप

• याहि: come! go hither!
• याहि: —
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: कर्ता (याहि-आदेशस्य सम्बोधन-विशेषणम्)
• Type: Adjective (participle)
• Root: विद् (धातु) → कृदन्त: विद्वस्-

• विश्वेभिः: with all
• विश्वेभिः: करण (सह-सम्बन्धे ‘with’)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• सूनो: O son
• सूनो: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: सूनु (प्रातिपदिक)

• सहसः: of might, of strength
• सहसः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• यजत्रैः: with the worshipful (ones)
• यजत्रैः: करण (विश्वेभिः सह विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: यजत्र (प्रातिपदिक; ‘worthy of worship’)

• ये: who
• ये: कर्ता (आसुः/चक्रुः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अग्निजिह्वाः: having Agni as (their) tongue / fire-tongued
• अग्निजिह्वाः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective (compound)
• Root: अग्नि + जिह्वा (समास: बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रायः; प्रातिपदिक: अग्निजिह्वा-)

• ऋतसापाः: guarding/keeping the ṛta (cosmic order)
• ऋतसापाः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective (compound)
• Root: ऋत + साप (समास; प्रातिपदिक: ऋतसाप-)

• आसुः: they have been / were
• आसुः: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• ये: who
• ये: कर्ता (चक्रुः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• मनुम्: Manu
• मनुम्: कर्म
• Type: Proper noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• चक्रुः: they made, fashioned
• चक्रुः: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• उपरम्: a higher/further (place/condition)
• उपरम्: कर्म (चक्रुः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उपर (प्रातिपदिक)

• दसाय: for the Dāsa / to the Dāsa
• दसाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: दास (प्रातिपदिक)