Rig Veda 6.13.3 — Mandala 6, Sukta 13, Mantra 3

Sukta 6.13

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स सत्पतिः शवसा हन्ति वृत्रमग्ने विप्रो वि पणेर्भर्ति वाजम् । यं त्वं प्रचेत ऋतजात राया सजोषा नप्त्रापां हिनोषि ॥

Transliteration

sá sátpatiḥ śávasā hanti vṛtrám agne vípro ví paṇér bhárti vā́jam | yáṃ tváṃ práceta ṛtajāta rāyā́ sajóṣā náptrā apā́ṃ hinóṣi ||

Translation

Он, владыка истинного (sat), силою поражает Вритру‑покровителя; о Агни, вдохновенный провидец уносит добычу‑ваджу у торгаша (пани). Кого ты, о прозорливый, рождённый из Ṛta, своими богатствами побуждаешь — вместе с потомством вод, — того ты гонишь вперёд.

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सत्पतिः: lord of the good/true (good lord)
• सत्पतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सत् + पति (प्रातिपदिक)

• शवसा: by might, with strength
• शवसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• हन्ति: slays
• हन्ति: —
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• वृत्रम्: Vṛtra (the obstructer)
• वृत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: —
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• विप्रः: the inspired sage/priest
• विप्रः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• वि: apart, asunder, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• पणेः: from the Paṇi (miser/demon)
• पणेः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: पणि (प्रातिपदिक)

• भर्ति: bears, brings, carries off
• भर्ति: —
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)

• वाजम्: prize, booty; strength/victory
• वाजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• यम्: whom/which
• यम्: Karma
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रचेतः: O far-seeing/wise one
• प्रचेतः: —
• Type: Adjective/Noun (vocative)
• Root: प्र-चेतस् (प्रातिपदिक)

• ऋतजात: O born of ṛta (cosmic order), rightly-born
• ऋतजात: —
• Type: Adjective (past participial compound)
• Root: ऋत-जात (कृदन्त/समास; √जन्)

• राया: with wealth, by bounty
• राया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: राय्/राय (प्रातिपदिक)

• सजोषाः: in companionship, in concord
• सजोषाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: स-जोषस् (प्रातिपदिक)

• नप्त्रा: with the two grandsons/descendants
• नप्त्रा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: नप्तृ (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: Sambandha
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)

• हिनोषि: you impel, you set in motion
• हिनोषि: —
• Type: Verb
• Root: हि (धातु; Vedic: ‘to impel/set in motion’)