Rig Veda 4.53.6: Mandala 4, Sukta 53, Mantra 6

Sukta 4.53

Devata: Savitṛ

Samhita Patha (Devanagari)

बृहत्सुम्नः प्रसवीता निवेशनो जगतः स्थातुरुभयस्य यो वशी । स नो देवः सविता शर्म यच्छत्वस्मे क्षयाय त्रिवरूथमंहसः ॥

Transliteration

br̥hát-sumnaḥ pra-savītā́ ni-veśano jágataḥ sthātúr ubháyasya yó vaśī́ | sá no deváḥ savitā́ śárma yacchatv asmè kṣáyāya tri-varū́tham áṃhasaḥ ||

Translation

Савитар, великого блаженства, побудитель и устроитель, властитель обоих — движущегося и стоящего: да дарует нам тот бог прибежище и мир, и обитель в бытии — тройной защитой ограждённую, — свободную от тесноты и неправды.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• बृहत्सुम्नः: of great benevolence (great-favour)
• बृहत्सुम्नः: विशेषण (कर्तृ-पदस्य) / कर्ता
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रा.) + सुम्न (प्रा.)

• प्रसविता: the impeller, instigator (Savitar)
• प्रसविता: कर्ता
• Type: Noun (agent) / Epithet
• Root: √सू (सुवति) → प्रसवितृ (प्रा.)

• निवेशनः: the establisher, settler (who causes dwelling/settlement)
• निवेशनः: कर्ता
• Type: Noun (agent) / Epithet
• Root: निवेशन (प्रा.) < √विश् (प्रवेशने) / √वस् (निवासे) (वैदिक-व्युत्पत्तिः)

• जगतः: of the moving world
• जगतः: सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रा.)

• स्थातुः: of the standing (the stationary)
• स्थातुः: सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: स्थातृ (प्रा.) < √स्था

• उभयस्य: of both (kinds)
• उभयस्य: सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Adjective (pronominal) used substantively
• Root: उभय (प्रा.)

• यः: who
• यः: कर्ता
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रा.)

• वशी: sovereign, controlling
• वशी: विशेषण (यः) / कर्ता
• Type: Adjective
• Root: वशिन् (प्रा.)

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रा.)

• नः: of us, our
• नः: सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Pronoun (enclitic)
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रा.)

• देवः: the god
• देवः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: देव (प्रा.)

• सविता: Savitar
• सविता: कर्ता (देवः सविता) सह-अधिकार
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: सवितृ (प्रा.) < √सू (सुवति)

• शर्म: shelter, protection, comfort
• शर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रा.)

• यच्छतु: let him grant
• यच्छतु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छति)

• अस्मे: to us
• अस्मे: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रा.)

• क्षयाय: for dwelling, for abode
• क्षयाय: प्रयोजन/सम्प्रदान (दत्तस्य प्रयोजनम्)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रा.)

• त्रिवरूथम्: threefold-protecting
• त्रिवरूथम्: विशेषण (शर्म) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: त्रि- + वरूथ (प्रा.)

• अंहसः: of distress, sin, trouble
• अंहसः: सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रा.)