Rig Veda 4.43.3: Mandala 4, Sukta 43, Mantra 3

Sukta 4.43

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

मक्षू हि ष्मा गच्छथ ईवतो द्यूनिन्द्रो न शक्तिं परितक्म्यायाम् । दिव आजाता दिव्या सुपर्णा कया शचीनां भवथः शचिष्ठा ॥

Transliteration

makṣū́ hí ṣmā́ gácchatha ī́vato dyū́n índro ná śaktíṃ pári-takmyāyām | divá ājā́tā divyā́ suparṇā́ kayā́ śácīnām bhavathaḥ śáciṣṭhā ||

Translation

Воистину, стремительно вы проходите сквозь дни, как Индра — силой — сквозь обступающее сопротивление. Рождённые от Неба, небесные, прекраснокрылые, каким образом ваших действенных сил вы становитесь наисильнейшими в искусстве (śácī)?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मक्षु: quickly, at once
• मक्षु: Adhikaraṇa (काल/रीतिविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: मक्षु (अव्यय-प्रातिपदिक) / PIE *mek̂s-? (त्वरार्थ) पारम्परिकः

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• ष्मा: surely, just
• ष्मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: ष्म (निपात; वैदिक-प्रयोगः)

• गच्छथः: you two go / you two come
• गच्छथः: —
• Type: Verb
• Root: गम् (गच्छ-)

• ईवतः: of the swift one / of the impetuous (speed)
• ईवतः: Adhikaraṇa (रीतिविशेषण-सम्बन्धः: ‘वेगस्य’)
• Type: Adjective
• Root: ईवत् (प्रातिपदिक; ‘वेगवान्/शीघ्रगामी’)

• द्यून्: days (day-times)
• द्यून्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्युन्/द्यून् (प्रातिपदिक; ‘दिन’/‘द्यौः’ सम्बन्धि)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā (उपमान-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• शक्तिम्: power, might
• शक्तिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)

• परि: around, all about
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• तक्म्यायाम्: in/at the wasting fever (takmā)
• तक्म्यायाम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: तक्म्या (प्रातिपदिक; ‘दौर्बल्य/ज्वर’ इत्यर्थे वैदिकः) अथवा ‘तक्मन्’ सम्बन्धि

• दिवः: from heaven / of heaven
• दिवः: Apādāna (उत्पत्तिसम्बन्धः: ‘from heaven’)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौः (प्रातिपदिक: दिव् ‘द्यौः/स्वर्गः’)

• आजाता: born (arisen)
• आजाता: Kartā-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: आ-√जन् (जन्) → आजात (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• दिव्या: heavenly, divine
• दिव्या: Kartā-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)

• सुपर्णा: two fair-winged ones (birds)
• सुपर्णा: Kartā (मुख्य-वाक्ये संबोधन/वर्णन)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक)

• कया: by what? how?
• कया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: क (प्रश्न-प्रातिपदिक) → कया

• शचीनाम्: of (your) powers/skills
• शचीनाम्: Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक; ‘कौशल/शक्ति/कर्मकौशल’)

• भवथः: you two become / are
• भवथः: —
• Type: Verb
• Root: भू (भव-)

• शचिष्ठा: most powerful / most skillful
• शचिष्ठा: Kartā-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: शची + इष्ठ (तमप्/इष्ठ-प्रत्यय; अतिशय)