Rig Veda 2.25.5 — Mandala 2, Sukta 25, Mantra 5

Sukta 2.25

Rishi: Gṛtsamada (traditional ascription)

Devata: Brahmaṇaspati

Chandas: Jagatī (probable; confirm by metrical count)

Samhita Patha (Devanagari)

तस्मा इद्विश्वे धुनयन्त सिन्धवोऽच्छिद्रा शर्म दधिरे पुरूणि । देवानां सुम्ने सुभगः स एधते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥

Transliteration

tásmā íd víśve dhunayanta síndhavo ’cchídrā śárma dadhire purū́ṇi | devā́nāṃ súmne su-bhágaḥ sá edhate yaṃ-yáṃ yújaṃ kṛṇuté bráhmaṇas-pátiḥ ||

Translation

Ему воистину все реки приходят в движение; многие неповреждённые прибежища они утверждают. В благоволении богов он, благодатный, возрастает и крепнет — тот, кому Брахманаспати делает каждого соратника по ярму — силой.

Word by Word

• तस्मै: to him
• तस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• विश्वे: all (of them)
• विश्वे: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• धुनयन्ते: shake, surge
• धुनयन्ते: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धुन् (धुनति) धातु

• सिन्धवः: rivers/streams
• सिन्धवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• अच्छिद्राः: unbroken, without flaw
• अच्छिद्राः: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: अ-छिद्र (प्रातिपदिक)

• शर्म: shelter, protection
• शर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• दधिरे: they have placed/established
• दधिरे: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (दधाति) धातु

• पुरूणि: many (things/boons)
• पुरूणि: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पुरु (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• सुम्ने: in (their) favor/grace
• सुम्ने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सुम्न (प्रातिपदिक)

• सुभगः: fortunate, auspicious
• सुभगः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सु-भग (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एधते: thrives, grows
• एधते: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: एध् (एधते) धातु

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यम्: whom (again: whoever)
• यम्: कर्म
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• युजम्: an ally, yoked companion
• युजम्: कर्म (कृणुते इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: युज् (प्रातिपदिक; ‘युज्’ = companion/ally)

• कृणुते: makes
• कृणुते: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (कृणोति/कृणुते) धातु

• ब्रह्मणस्पतिः: Brahmaṇaspati (Lord of sacred speech/prayer)
• ब्रह्मणस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun (deity name)
• Root: ब्रह्मन् + पति (समास-प्रातिपदिक)