Rig Veda 2.14.11: Mandala 2, Sukta 14, Mantra 11

Sukta 2.14

Rishi: Gṛtsamada (traditionally for RV 2.14)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (dominant for the sukta; verse-level confirmation required)

Samhita Patha (Devanagari)

अध्वर्यवो यो दिव्यस्य वस्वो यः पार्थिवस्य क्षम्यस्य राजा । तमूर्दरं न पृणता यवेनेन्द्रं सोमेभिस्तदपो वो अस्तु ॥

Transliteration

adhvaryavo yo divyasya vasvo yaḥ pārthivasya kṣamyasya rājā | tam ūrdaraṁ na pṛṇatā yavene ndraṁ somebhis tad apo vo astu ||

Translation

О адхварью, тот, кто — царь небесного богатства, кто — царь земного, укоренённого царства: Индру того, словно вздувшийся амбар, наполняйте зерном и Сомой; да будет это деяние вашим действенным средством — вашими «водами» свершения.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अध्वर्यवः: O Adhvaryu priests
• अध्वर्यवः: सम्बोधन (vocative sense though nominative form used)
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु- (प्रातिपदिक) < अध्वर (यज्ञ) + यु

• यः: who
• यः: कर्तृ (relative subject)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दिव्यस्य: of the heavenly
• दिव्यस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य- (विशेषण-प्रातिपदिक) < दिव्

• वस्वः: wealth/treasure
• वस्वः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: वसु- (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (relative subject)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पार्थिवस्य: of the earthly
• पार्थिवस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective
• Root: पार्थिव- (विशेषण) < पृथिवी

• क्ष्म्यस्य: of the terrestrial (realm)
• क्ष्म्यस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective
• Root: क्ष्म्य- (विशेषण-प्रातिपदिक) < क्ष्मा/क्षम- ‘भूमि’

• राजा: king
• राजा: कर्तृ (of implied ‘is’)
• Type: Noun
• Root: राजन्- (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऊर्दरम्: belly/womb (as a receptacle)
• ऊर्दरम्: कर्म (उपमान-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: ऊर्दर- (प्रातिपदिक)

• न: not / like (here: like, in simile with following)
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• पृणत: fill (you all)
• पृणत: क्रिया (यजमान/अध्वर्यु-सम्बोधनानां प्रति)
• Type: Verb
• Root: पॄ/पृण् (धातु) ‘पूरणे’

• यवेन: with barley
• यवेन: करण
• Type: Noun
• Root: यव- (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• सोमेभिः: with soma-pressings / with soma
• सोमेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: सोम- (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: कर्तृ (of ‘अस्तु’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म (अस्तु-सम्बद्धं फल/प्राप्त्यर्थम्)
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक) ‘जल’

• वः: for you (pl.)
• वः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• अस्तु: let it be / may it be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) ‘भुवि’