Rig Veda 10.81.5 — Mandala 10, Sukta 81, Mantra 5

Sukta 10.81

Rishi: Viśvakarman hymn tradition (to be confirmed).

Devata: Viśvakarman

Chandas: Trishtubh (likely; needs verification)

Samhita Patha (Devanagari)

या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥

Transliteration

yā́ te dhā́māni paramā́ṇi yā́vamā yā́ madhyamā́ viśva-karman nutémā́ | śíkṣā sákhibhyo havíṣi svadhāvaḥ svayáṃ yajasva tanvàṃ vṛdhānáḥ ||

Translation

Какие у тебя обители — высочайшие, и низшие, и срединные, о Вишвакарман, — и эти также: научи им соратников при жертвенном возлиянии, о самосущий (сва-дха̄ван). Сам ты совершай жертву, возрастая в своём теле-явлении, дабы дело свершилось в нас.

Word by Word

• याः: which (those)
• याः: Kartā (विशेष्य-सम्बन्धः ‘धामानि’ इति) / Adhikaraṇa (सम्बन्ध-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → या-

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Genitive: possessor)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम) → तद्-रूप ‘ते’

• धामानि: abodes; ordinances; stations
• धामानि: Karma/Viṣaya (याः… इति विशेष्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: धामन् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)

• परमाणि: highest; supreme
• परमाणि: विशेषण (धामानि-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: परम (विशेषण-प्रातिपदिक)

• यावमाः: lower; lesser
• यावमाः: विशेषण (धामानि-सम्बद्धः)
• Type: Adjective
• Root: यावम (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘युवा/अवर’ इत्यर्थे ‘lower/younger’)

• याः: which
• याः: Kartā/Adhikaraṇa (सम्बन्ध-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् → या-

• मध्यमाः: middle
• मध्यमाः: विशेषण (धामानि-सम्बद्धः)
• Type: Adjective
• Root: मध्यम (विशेषण-प्रातिपदिक)

• विश्वकर्मन्: O Viśvakarman
• विश्वकर्मन्: सम्बोधन (Vocative)
• Type: Noun (proper)
• Root: विश्वकर्मन् (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक; देवता-नाम)

• उत: and; also
• उत: समुच्चय/अन्वय-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात/अव्यय)

• इमाः: these
• इमाः: Kartā/Viṣaya (याः… इमाः—समुच्चयः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम) → इमा-

• शिक्ष: teach; instruct
• शिक्ष: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: शिक्ष् (धातु; ‘to teach, instruct’)

• सखिभ्यः: to the friends
• सखिभ्यः: Sampradāna (recipient)
• Type: Noun
• Root: सखि (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)

• हविषि: in the oblation
• हविषि: Adhikaraṇa (locative: in/at the oblation)
• Type: Noun
• Root: हविस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)

• स्वधावः: O possessor of svadhā (inherent power/ritual potency)
• स्वधावः: सम्बोधन-विशेषण
• Type: Adjective (epithet)
• Root: स्वधा (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) + वस्/वत्-प्रत्यय (बहुव्रीहि/तद्धित-विशेषण: ‘having svadhā’)

• स्वयम्: yourself
• स्वयम्: क्रिया-विशेषण (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)

• यजस्व: sacrifice; worship
• यजस्व: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु; ‘to sacrifice, worship’)

• तन्वम्: (your) body; self
• तन्वम्: Karma (object)
• Type: Noun
• Root: तनू (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘body, self’)

• वृधानः: growing; increasing; prospering
• वृधानः: Kartā-विशेषण (यजस्व इत्यस्य कर्तुः)
• Type: Participle
• Root: वृध् (धातु; ‘to grow, increase’) → वर्तमान-कृदन्त ‘वृधान’