Rig Veda 10.71.1: Mandala 10, Sukta 71, Mantra 1

Sukta 10.71

Devata: Bṛhaspati (lord of inspired speech and vastness)

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 10.71 is a famous Vāc hymn often in Triṣṭubh)

Samhita Patha (Devanagari)

बृहस्पते प्रथमं वाचो अग्रं यत्प्रैरत नामधेयं दधानाः । यदेषां श्रेष्ठं यदरिप्रमासीत्प्रेणा तदेषां निहितं गुहाविः ॥

Transliteration

bṛ́haspate prathamáṃ vā́co ágraṃ yát prā́irata nā́ma-dhéyaṃ dádhānāḥ | yád eṣā́ṃ śréṣṭhaṃ yád arí-pram āsī́t preṇā́ tád eṣā́ṃ níhitaṃ guhā́ āvíḥ ||

Translation

О Брихаспати, когда впервые они привели в движение передний край Речи, утверждая Имя, — тогда то, что было у них наилучшим, что было безупречным, по побуждению внутреннего духа: то было сокрыто в пещере и стало явленным.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (proper/title)
• Root: बृहस्पति- (प्रातिपदिक)

• प्रथमम्: first; at first
• प्रथमम्: कर्म (क्रियाविशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: प्रथम- (प्रातिपदिक)

• वाचः: of speech
• वाचः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वाच्- (स्त्री; प्रातिपदिक)

• अग्रम्: the foremost point; beginning
• अग्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्र- (प्रातिपदिक)

• यत्: which
• यत्: कर्म (यद्-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्र: forth; forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र (उपसर्ग)

• ऐरत्: he set in motion; he impelled
• ऐरत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईर्/इर् (धातु; ‘to set in motion, impel’)

• नामधेयम्: a name; appellation
• नामधेयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नामधेय- (प्रातिपदिक)

• दधानाः: placing; bestowing; establishing
• दधानाः: कर्तृ (कर्तरि कृदन्तः)
• Type: Participle
• Root: धा (धातु) → दधाना- (वर्तमान कृदन्त, शतृ/शानच्)

• यत्: that which
• यत्: कर्म/विषय
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एषाम्: of these (people)
• एषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: एतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• श्रेष्ठम्: the best (thing)
• श्रेष्ठम्: कर्म/विषय
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: श्रेष्ठ- (प्रातिपदिक)

• यत्: that which
• यत्: कर्म/विषय
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अरिप्रम्: free from harm/hostility; uninjured (lit. not ‘enemy-hurt’)
• अरिप्रम्: विषय (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अरि- + प्रम- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासः)

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु ‘to be’)

• प्रेणा: by impulse; by prompting
• प्रेणा: करण
• Type: Noun
• Root: प्रेण- (प्रातिपदिक; ‘impulse, incitement, prompting’)

• तत्: that
• तत्: कर्म/विषय
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: तद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एषाम्: of these
• एषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: एतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• निहितम्: placed; deposited; hidden
• निहितम्: कर्म/विषय
• Type: Participle
• Root: नि + धा (धातु) → निहित- (भूतकृदन्त, क्त)

• गुहाविः: in the cave; within concealment (lit. ‘cave-enclosure’)
• गुहाविः: अधिकारण (स्थाने/अन्तः)
• Type: Noun (compound)
• Root: गुहा + अवि/अव्? (प्रातिपदिक; समासः)