Rig Veda 1.60.2: Mandala 1, Sukta 60, Mantra 2

Sukta 1.60

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Agni (Hotar, Viśpati)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अस्य शासुरुभयासः सचन्ते हविष्मन्त उशिजो ये च मर्ताः । दिवश्चित्पूर्वो न्यसादि होतापृच्छ्यो विश्पतिर्विक्षु वेधाः ॥

Transliteration

asyá śā́sor ubháyāsaḥ sacante havíṣmanta uśíjo yé ca mártāḥ | diváś cit pū́rvo ní asādi hótā āpṛ́cchyo viśpátiḥ víkṣu vedhā́ḥ ||

Translation

К его установлению примыкают оба рода — и несущие приношение, усердные возжигатели, и также смертные. Хотар, древний, даже от неба, воссел: вопрошаемый и дающий совет, владыка рода среди племён, мудрый устроитель.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अस्य: of this (one), his
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शासुः: of the ruler/commander
• शासुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शासु- (प्रातिपदिक; ‘शास्’ से)

• उभयासः: both (groups)
• उभयासः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantive)
• Root: उभय- (प्रातिपदिक)

• सचन्ते: they accompany/attach themselves
• सचन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सच् (धातु; ‘to accompany, join’)

• हविष्मन्तः: possessing oblation; oblation-bearers
• हविष्मन्तः: कर्तृ (apposition to उभयासः)
• Type: Adjective (substantive)
• Root: हविष्मन्त् (प्रातिपदिक; हविस् + मन्त्)

• उशिजः: the eager/zealous ones (ritual assistants/priests)
• उशिजः: कर्तृ (apposition)
• Type: Noun
• Root: उशिज् (प्रातिपदिक)

• ये: who
• ये: कर्तृ
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• मर्ताः: mortals
• मर्ताः: कर्तृ (within relative clause)
• Type: Noun
• Root: मर्त- (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven
• दिवः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• पूर्वः: the former/earlier one
• पूर्वः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantive)
• Root: पूर्व- (प्रातिपदिक)

• नि: down, into (as preverb)
• नि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: नि (उपसर्ग)

• असादि: sat down; took his seat
• असादि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ√सद् (धातु; ‘to sit down, take seat’; उपसर्ग: आ + नि)

• होता: the Hotṛ-priest (invoker)
• होता: कर्तृ (apposition to पूर्वः)
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक)

• पृच्छ्यः: to be consulted; consultable
• पृच्छ्यः: कर्तृ (apposition)
• Type: Adjective
• Root: पृच्छ्य- (कृदन्त-प्रातिपदिक; √प्रछ् ‘to ask’ से, ‘to be asked/consulted’)

• विश्पतिः: lord of the clan/settlement
• विश्पतिः: कर्तृ (apposition)
• Type: Noun
• Root: विश् + पति (समास-प्रातिपदिक)

• विक्षु: among the clans/settlements
• विक्षु: अधिकरण
• Type: Noun (locative plural form)
• Root: विक्षु (विक्/विश्-सम्बद्ध; ‘settlements/people’)

• वेधाः: the wise one; ordainer
• वेधाः: कर्तृ (apposition; title)
• Type: Noun
• Root: वेधस्/वेधा- (प्रातिपदिक; √विध्/√वेध् ‘to know/ordain’ से)