Rig Veda 1.116.22 — Mandala 1, Sukta 116, Mantra 22

Sukta 1.116

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

शरस्य चिदार्चत्कस्यावतादा नीचादुच्चा चक्रथुः पातवे वाः । शयवे चिन्नासत्या शचीभिर्जसुरये स्तर्यं पिप्यथुर्गाम् ॥

Transliteration

śarásya cid ārcátkasyā́vatād ā́ nīcā́d uccā́ cakrathuḥ pátave vā́ḥ | śayáve cin nāsatyā śácībhiḥ jásuraye staryáṁ pipyathur gā́m ||

Translation

Даже для Шары вы, о Насатьи, из низины подняли воды вверх — для питья. И для Шайи вы, о Насатьи, своими действенными силами наполнили молоком бесплодную корову для Джасуры, обращая недостаток в питание.

Word by Word

• शरस्य: of the reed/arrow (Śara)
• शरस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)

• चित्: even, indeed
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय/निपात) अथवा चिद्

• आर्चत्: praised, sang
• आर्चत्: Kartā (with implied subject) / क्रिया
• Type: Verb
• Root: अर्च् (पूजायाम्/स्तुतौ)

• कस्य: of whom?
• कस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अवताद: of the protector/saviour
• अवताद: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अव + ता/तृ (तरणे/रक्षणे) → अवतार/अवता (रक्षक) (प्रातिपदिक)

• अदा: then
• अदा: —
• Type: Indeclinable
• Root: अद (अव्यय; ‘तदा/अथ’)

• नीचात्: from below
• नीचात्: Apādāna
• Type: Adjective (used adverbially) / Noun
• Root: नीच (प्रातिपदिक)

• उच्चा: on high, upward
• उच्चा: Adhikaraṇa (manner/position)
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: उच्च (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• चक्रथुः: you two have made/done
• चक्रथुः: Kartā (युवाम् = अश्विनौ) / क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (करणे)

• पातवे: for drinking
• पातवे: Sampradāna (purpose/for drinking)
• Type: Verbal noun (purpose)
• Root: पा (पाने) → पातु (कृदन्त) / पातृ?; here infinitive-like dative of verbal noun

• वाः: for you / of you
• वाः: Sampradāna/सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम) → वः (वेदिक रूप)

• शयवे: to Śayu (a man)
• शयवे: Sampradāna
• Type: Noun (proper name)
• Root: शयु/शय (प्रातिपदिक; नाम)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय/निपात)

• नासत्या: O Nāsatyas (Aśvins)
• नासत्या: सम्बोधन
• Type: Noun (dual deity epithet)
• Root: नासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनोः नाम)

• शचीभिः: with powers/skills
• शचीभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक)

• जसुरये: to Jasuri
• जसुरये: Sampradāna
• Type: Noun (proper name)
• Root: जसुरि/जसुर (प्रातिपदिक; नाम)

• स्तर्यम्: barren/unyielding
• स्तर्यम्: Karma (as qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: स्तर्य (प्रातिपदिक; ‘बाँझ/दुग्धहीन’ अथवा ‘स्तर-सम्बद्ध’)

• पिप्यथुः: you two filled/satisfied, made to swell
• पिप्यथुः: Kartā (अश्विनौ) / क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्यै/पि (प्रीणने/पूरणे) → पिप्य (intensive/perfect stem)

• गाम्: the cow
• गाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)