Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 92›Shloka 10
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 92, Shloka 10

Devanagari script

स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणंकीर्तिवर्धनम् ।लज्जमानंबलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ।।6.92.9।।उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धंपुनःपुनरुदैक्षत ।।6.92.10।।

Transliteration

sa taṃ śirasy upāghrāya lakṣmaṇaṃ kīrtivardhanam |

lajjamānaṃ balāt snehād aṅkam āropya vīryavān || 6.92.9 ||

upaveśya tam utsaṅge pariṣvajyāvapīḍitam |

bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ snigdhaṃ punaḥ punar udaikṣata || 6.92.10 ||

Translation

Тогда доблестный Рама наклонился и поцеловал Лакшману в голову — умножителя славы. И хотя Лакшмана смущался, Рама, движимый любовью, притянул его к себе на колени; усадив в объятиях, обнял раненого брата и снова и снова смотрел на него с нежной заботой.

Word by Word
शल्य-संपीडितम्pierced/pressed by darts
शल्य-संपीडितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशल्य (प्रातिपदिक) + संपीडित (प्रातिपदिक; from धातु पीड्)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (शल्यैः/शल्यस्य संपीडितः) विशेषणम्
शस्तम्wounded / struck
शस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशस्त (प्रातिपदिक; from धातु शस्/शंस् or शस्त्र)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (wounded/struck)
निःश्वसन्तम्breathing heavily
निःश्वसन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootनि-श्वस् (धातु)
Formकृदन्त, शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present active participle), द्वितीया एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषण
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध निपात
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
तुthen / but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय निपात
दुःख-सन्तप्तम्tormented by sorrow
दुःख-सन्तप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + सन्तप्त (प्रातिपदिक; from धातु तप्)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (दुःखेन सन्तप्तः) विशेषणम्
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय निपात
निःश्वास-पीडितम्distressed by laboured breathing
निःश्वास-पीडितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिःश्वास (प्रातिपदिक) + पीडित (प्रातिपदिक; from धातु पीड्)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (निःश्वासेन पीडितः) विशेषणम्
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
एनम्him (this one)
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
उपाघ्रायhaving smelled/kissed
उपाघ्राय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउप-आ-घ्रा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
भूयःagain
भूयः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषण
संस्पृश्यhaving touched / stroked
संस्पृश्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-स्पृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
त्वरन्hastening
त्वरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootत्वर् (धातु)
Formकृदन्त, शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले, प्रथमा एकवचन, पुल्लिङ्ग; कर्तृविशेषण (Rama)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
लक्ष्मणम्to Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बोधनार्थे कर्म (addressed as object of speech)
वाक्यम्speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
आश्वास्यhaving reassured
आश्वास्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-श्वस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), causative sense: आश्वासयित्वा (having comforted/encouraged)
पुरुषर्षभःbull among men
पुरुषर्षभः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुरुषाणाम् ऋषभः)
Context

Bending the head of Lakshmana, a valiant one and enhancer of glory, who was shy of praising him, Rama lovingly, forcibly drawing him onto his lap and making him sit on examined again and again the wounded body and looked at him.

Characters & Entities
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma includes compassionate responsibility: the righteous leader does not only command in war, but personally comforts and protects those who suffer for the cause.

After the battle, Rāma physically supports the wounded Lakṣmaṇa, embracing him and checking him repeatedly.

Rāma’s tenderness and gratitude, and Lakṣmaṇa’s modesty (unwillingness to accept praise).

←Previous Verse
Next Verse→