Shloka 44

Devanagari script

सन्धायचान्यंसुमुखंशरमाशीविषोपमम् ।आजघानमहातेजावक्षसिद्विविदाग्रजम् ।।।।

Transliteration

sandhāya cānyaṃ sumukhaṃ śaram āśīviṣopamam |

ājaghāna mahātejā vakṣasi dvividāgrajam ||

Translation

Затем блистательный Кумбха наложил другую, искусно сделанную стрелу, смертоносную, как змея, и поразил в грудь старшего брата Двивиды.

Word by Word

• सन्धाय: having aimed
• सन्धाय: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: सम् + धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having fixed/aimed’

• च: and
• च: सम्बन्धसूचक (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: विशेषण (Viśeṣaṇa of शरम्)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुमुखम्: fair-faced (well-pointed)
• सुमुखम्: विशेषण (Viśeṣaṇa of शरम्)
• Type: Adjective
• Root: सु + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (‘सुन्दरं मुखं यस्य/यः’)

• शरम्: arrow
• शरम्: कर्म (Karma/Object; what was shot/used)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आशीविष-उपमम्: like a venomous serpent
• आशीविष-उपमम्: विशेषण (Viśeṣaṇa of शरम्)
• Type: Adjective
• Root: आशीविष + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (‘आशीविषस्य उपमा’ = comparable to a venomous serpent)

• आजघान: struck
• आजघान: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: आ + हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• महातेजाः: the great-splendored one
• महातेजाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (‘महत्तेजाः’)

• वक्षसि: on the chest
• वक्षसि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• द्विविद-अग्रजम्: Dwivida's elder brother
• द्विविद-अग्रजम्: कर्म (Karma/Object of आजघान)
• Type: Noun
• Root: द्विविद + अग्रज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (‘द्विविदस्य अग्रजः’ = elder brother of Dwivida)

Context

Haughty Kumbha, fixed a charming arrow resembling a venomous serpent and struck at Dwivida's brother.

Characters & Entities

• Kumbha
• Mainda
• Dvīvida

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights the seriousness of righteous war: actions have consequences, and combat demands vigilance; Dharma in battle includes preparedness and steadiness under threat.

What is the narrative situation?

Kumbha nocks and releases a deadly arrow and hits Mainda (identified through relation to Dvīvida) in the chest.

Which character virtue is emphasized?

Martial prowess and resolve—Kumbha’s unwavering offensive focus in the midst of chaos.