Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 73, Shloka 70

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

मन्येस्वयम्भुर्भगवानच्नित्योयस्यैतदस्त्रंप्रभवश्चयोऽस्य ।बाणावपातास्त्वमिहाद्यधीमन्मयासहाव्यग्रमनास्सहस्व ।।।।

Transliteration

manye svayambhūr bhagavān acintyo

yasyaitad astraṃ prabhavaś ca yo 'sya |

bāṇāvapātās tvam ihādya dhīman

mayā sahāvyagramanāḥ sahasva ||

Translation

Я почитаю непостижимым Саморожденного Владыку, Брахму: это оружие — его, и сила его исходит от него. Потому, о мудрый, вытерпи ныне здесь вместе со мной этот град стрел, сохраняя ум спокойным и не смущённым.

Word by Word

• manye: I think
• manye: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √man (मन् धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• svayambhūḥ: the Self-born (Brahma)
• svayambhūḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: svayambhū (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• bhagavān: the Lord
• bhagavān: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhagavat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• acintyaḥ: inconceivable
• acintyaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: acintya (कृदन्त; √cint/चिन्त् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-पूर्वक यत्-प्रत्ययान्त (inconceivable)

• yasya: whose
• yasya: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धवाचक

• etat: this
• etat: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• astram: weapon
• astram: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: astra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• prabhavaḥ: origin/source
• prabhavaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: prabhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ca: and
• ca: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• yaḥ: who
• yaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक

• asya: of this/of him
• asya: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• bāṇa-avapātāḥ: hails/showers of arrows
• bāṇa-avapātāḥ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: bāṇa (प्रातिपदिक) + avapāta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बाणानाम् अवपाताः)

• tvam: you
• tvam: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• iha: here
• iha: Desha (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: iha (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (here)

• adya: today/now
• adya: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: adya (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय

• dhīman: O wise one
• dhīman: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: dhīmat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• mayā: with me/by me
• mayā: Sahakari (सहकारी/सह)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग (pronoun), तृतीया, एकवचन

• saha: together with
• saha: Sahakari (सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: saha (अव्यय)
• Form: सह-अव्यय (with)

• avyagra-manāḥ: with undisturbed mind
• avyagra-manāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: a- (नञ्) + vyagra (प्रातिपदिक) + manas (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (अव्यग्रम् मनः यस्य)

• sahasva: endure/tolerate
• sahasva: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √sah (सह् धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Context

"Today, Indra, Vishnu, Mitra, Sadhyas, Vysvanara, moon and Sun will witness my immeasurable prowess as they witnessed the terrible prowess of Vishnu at the fire sacrifice of Bali."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Brahmā (Svayambhū)
• Brahmāstra
• Bāṇa (arrows)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Calm endurance aligned with truth (satya): recognizing the divine provenance of the weapon, Rāma urges disciplined patience rather than fear—steadfast dharma under trial.

What is the narrative situation?

Rāma counsels Lakṣmaṇa to remain composed and bear the ongoing arrow-hail linked to the Brahmāstra’s power.

Which character virtue is emphasized?

Equanimity and leadership: Rāma stabilizes Lakṣmaṇa’s mind, modeling maryādā (measured conduct) amid crisis.