अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
aceṣṭau manda-niśśvāsau śoṇitaugha-pariplutau |
śara-jālā-citau stabdhau śayānau śara-talpayoḥ ||6.46.4||
niḥśvasantau yathā sarpau niśceṣṭau manda-vikramau |
rudhira-srād-dhigdhāṅgau tāpanīyāv iva dhvajau ||6.46.5||
tau vīra-śayane vīrau śayānau manda-ceṣṭitau |
yūthapais taiḥ parivṛtau bāṣpa-vyākula-locanaiḥ ||6.46.6||
rāghavau patitau dṛṣṭvā śara-jāla-samāvṛtau |
babhūvur ver-vyathitāḥ sarve vānarāḥ sa-vibhīṣaṇāḥ ||6.46.7||
Оба лежали неподвижно, едва дыша, залитые потоками крови; их тела были набиты сетью стрел и оцепенело покоились на ложе из древков. Тяжело вздыхая, как змеи, бессильные и бездвижные, с членами, измазанными кровью, они казались двумя поверженными золотыми стягами. Два героя лежали на ложе героев, едва шевелясь, окружённые вождями отрядов с глазами, смятёнными слезами. Увидев двух Рагхавов павшими и покрытыми сетью стрел, все воины-ванары — и Вибхишана среди них — содрогнулись от скорби и страха.
Unable to move, with feeble breath, drenched in blood and the body covered all over with arrows, lying on a bed of arrows, stunned, with reduced prowess, sighing like serpents, the heroes, Rama, and Lakshmana, who were like golden posts became dull. Rama and Lakshmana were lying on a heroic bed, arrows stuck to the bodies. Vibheeshana and all the Vanaras kept seeing both the scions and wept surrounding them.
The verse sets the ethical stakes of war: even righteous campaigns entail suffering; dharma requires compassion, steadiness, and continued responsibility amid grief.
Rāma and Lakṣmaṇa are seen lying stricken on the battlefield, pierced by many arrows; the Vānara host and their allies are overwhelmed with fear and sorrow.
Collective loyalty and compassion—leaders and soldiers remain gathered around their fallen protectors rather than abandoning them.