Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 46, Shloka 37

शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation

Devanagari script

नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ।।6.46.37।।अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।

Transliteration

na kālaḥ kapirājendra vaiklabyam avalambitum |

ati-sneho 'py akāle 'smin maraṇāyopakalpate ||6.46.37||

Translation

«О владыка царей обезьян, не время предаваться малодушию; даже чрезмерная привязанность, когда она не к месту, становится причиной, ведущей к смерти.»

Word by Word

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• कालः: time
• कालः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कपिराजेन्द्र: O lord of monkey-kings
• कपिराजेन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: कपिराज + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष (कपिराजाणाम् इन्द्रः)

• वैक्लब्यम्: faint-heartedness
• वैक्लब्यम्: कर्म (Object of avalambitum)
• Type: Noun
• Root: वैक्लब्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवलम्बितुम्: to cling to/adopt
• अवलम्बितुम्: प्रयोजन (Infinitival complement)
• Type: Verb
• Root: अव + लम्ब् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to resort to/hold on to’

• अतिस्नेहः: excessive attachment
• अतिस्नेहः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अति + स्नेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (अतिशयः स्नेहः)

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चय-अव्यय (even/also)

• अकाले: at an untimely moment
• अकाले: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: अकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (अकाले)

• मरणाय: for death
• मरणाय: सम्प्रदान (Dative/purpose)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन

• उपकल्पते: leads to/is conducive to
• उपकल्पते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उप + कृप्/कल्प् (धातु: कल्प्)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Context

"O king of monkeys! This is not the time for faint heartedness. Extreme attachment at this time will lead us to death."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Sugrīva (Kapirājendra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma requires courage and timely restraint: attachment is virtuous when it supports duty, but destructive when it paralyzes action in crisis.

What is the narrative situation?

Sugrīva’s morale falters; Vibhīṣaṇa warns him that weakness and untimely emotional indulgence can doom their cause in battle.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness (dhairya) and discerning detachment (viveka-yukta vairāgya) in service of righteous action.