Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 40›Shloka 23
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 40, Shloka 23

सुवेलारोहणं रावण-सुग्रीव-नियुद्धम्

Ascent of Suvela and the Ravana–Sugriva Duel

Devanagari script

मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।।।

Transliteration

maṇḍalāni vicitrāṇi sthānāni vividhāni ca |

mūtrakāṇi citrāṇi gatapratyāgatāni ca ||

tiraścīnagātāny eva tathā vakragatāni ca |

parimokṣaṃ prahārāṇāṃ varjanaṃ paridhāvanam ||

abhidravaṇam āplāvam āvasthānaṃ savigraham |

parāvṛttam apāvṛttam apadrutam avaplutam ||

upanyastam apavyastaṃ yuddhamārgaviśāradau |

tau sañceccheratur anyonyaṃ vānarendraś ca rāvaṇaḥ ||

Translation

Искусные в путях битвы, Равана и владыка ванаров явили дивные круги и разные стойки: извивы, наступления и отступления, боковые и кривые ходы; выпуск ударов и уклонение от них; бег и нанесение ударов; натиск и прыжки; неподвижную стойкость с самообладанием; поворот и обратный поворот; отход и скачок в сторону; захват и размыкание захвата. Так они сходились друг с другом, являя совершенное мастерство ратного дела.

Word by Word
मण्डलानिcircles / circular movements
मण्डलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विचित्राणिvariegated
विचित्राणि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying मण्डलानि/स्थानानि etc.)
स्थानानिstances/positions
स्थानानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विविधानिvarious
विविधानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
मूत्रकाणि(a kind of) zig-zag/curved movement
मूत्रकाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमूत्रक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (युद्धचालविशेषः: 'गोमूत्रक' इत्यादि प्रकारः)
चित्राणिremarkable
चित्राणि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
गतप्रत्यागतानिforward-and-back movements
गतप्रत्यागतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगत + प्रत्यागत (प्रातिपदिक)
Formसमास: गत-प्रत्यागत (going and returning); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
तिरश्चीनगतानिsideways movements
तिरश्चीनगतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतिरश्चीन + गत (प्रातिपदिक)
Formसमास: तिरश्चीन-गत (sideways-going); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
तथाlikewise
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: likewise)
वक्रगतानिcurving movements
वक्रगतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवक्र + गत (प्रातिपदिक)
Formसमास: वक्र-गत (crooked/curved-going); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
परिमोक्षम्delivering/letting go
परिमोक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरि-√मुच् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक संज्ञा (act of releasing/delivering)
प्रहाराणाम्of blows
प्रहाराणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रहार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (genitive plural)
वर्जनम्avoiding
वर्जनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक
परिधावनम्running around / circling
परिधावनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरि-√धाव् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक
अभिद्रवणम्charging/assaulting
अभिद्रवणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअभि-√द्रु (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक
आप्लावम्leaping/jumping
आप्लावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआ-√प्लु (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक
अवस्थानम्standing firm
अवस्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअव-√स्था (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक
सविग्रहम्with rigid posture / with resistance
सविग्रहम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + विग्रह (प्रातिपदिक)
Formसमास: स-विग्रह (with bodily posture/with resistance); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying अवस्थानम्)
परावृत्तम्turning away
परावृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरा-√वृत् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (as noun: turning away)
अपावृत्तम्turning aside/back
अपावृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप-आ-√वृत् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
अपद्रुतम्retreating/backing off
अपद्रुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप-√द्रु (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
अवप्लुतम्leaping down/back
अवप्लुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअव-√प्लु (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
उपन्यस्तम्placing/setting (a limb/hand)
उपन्यस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउप-√न्यस् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
अपन्यस्तम्withdrawing/setting aside
अपन्यस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप-√न्यस् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
युद्धमार्गविशारदौskilled in the methods of war
युद्धमार्गविशारदौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुद्ध + मार्ग + विशारद (प्रातिपदिक)
Formसमास: युद्ध-मार्ग-विशारद (skilled in the ways of fighting); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (qualifying तौ)
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
सञ्चेचेरतुः(they two) moved about/exhibited
सञ्चेचेरतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-चर् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद; धातु: चर्, उपसर्ग: सम्
अन्योन्यम्mutually
अन्योन्यम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverb): mutually
वानरेन्द्रःthe monkey-king
वानरेन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formसमास: वानर-इन्द्र (king of monkeys); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
रावणःRavana
रावणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Context

Both Vanara king and Ravana being learned in war craft, went around in circles like ox's urine, stood in different wonderful postures, moved forward and backward horizontally and obliquely to evade movements, hitting, and delivering each other, standing steadily motionless, striking, jumping, assaulting each other coming forward and going away, going backwards jumping from behind, holding hands and folding to resist exhibiting their skill in combat.

Characters & Entities
S
Sugrīva
R
Rāvaṇa
V
Vānara (people/group)

FAQs

Power is shown as structured and rule-governed skill: dharma favors trained, accountable use of force (yuddha-mārga), not chaotic violence—implying that even battle has disciplines and limits.

The text pauses to catalogue the technical footwork, feints, holds, and maneuvers displayed by Sugrīva and Rāvaṇa during their duel.

Martial mastery and self-control—skillful movement, timing, and restraint within combat technique.

←Previous Verse
Next Verse→