Valmiki Ramayana 6.21.16: Yuddha Kanda, Sarga 21, Shloka 16

सागरप्रतीक्षा-क्रोधप्रादुर्भावः

Rama’s Vigil at the Ocean and the Rise of Wrath

Devanagari script

नसाम्नाशक्यतेकीर्तिर्नसाम्नाशक्यतेयशः ।प्राप्तुंलक्ष्मण लोकेऽस्मिन् ञ्जयोवारणमूर्धनि ।।6.21.16।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 6.21.16

Transliteration

na sāmnā śakyate kīrtir na sāmnā śakyate yaśaḥ | prāptuṃ lakṣmaṇa loke 'smin jayo vā raṇamūrdhani ||6.21.16||

Translation

«Лакшмана, в этом мире ни славы, ни доброго имени не достичь одной лишь уступчивостью; и победы во главе битвы ею одной не добыть.»

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• साम्ना: by conciliation/peaceful means
• साम्ना: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; उपाय-वाचक

• शक्यते: is possible
• शक्यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• कीर्तिः: renown
• कीर्तिः: कर्ता (of passive; logical object)
• Type: Noun
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• साम्ना: by conciliation
• साम्ना: करण
• Type: Noun
• Root: सामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• शक्यते: is possible
• शक्यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• यशः: fame
• यशः: कर्ता (of passive; logical object)
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्तुम्: to obtain
• प्राप्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: प्राप् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थ (purpose)

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• लोके: in the world
• लोके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• जयः: victory
• जयः: कर्ता (alternative)
• Type: Noun
• Root: जय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: विकल्प
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (disjunctive particle)

• रणमूर्धनि: on the battlefield/front of battle
• रणमूर्धनि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रणस्य मूर्धनि/on the head/front of battle), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (मूर्धन् पुं), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Context

"O! Lakshmana! Neither fame nor popularity can win a battle front in this world."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• raṇa (battle)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rājadharma requires appropriate means: conciliation has its place, but when dharma is obstructed, firmness and effective action may be necessary.

What is the narrative situation?

Rāma is justifying a shift from patient petitioning to decisive measures after the ocean’s continued silence.

Which character virtue is emphasized?

Strategic discernment—choosing the right method (upāya) for a righteous objective.