Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 19, Shloka 29

विभीषणाभिषेकः

The Consecration of Vibhishana and Counsel on Crossing the Ocean

Devanagari script

उपायंनाधिगच्छामोयथानदनदीपतिम् ।तरामतरसासर्वेससैन्यावरुणालयम् ।।6.19.29।।

Transliteration

upāyaṃ nādhigacchāmo yathā nadanadīpatim | tarāma tarasā sarve sa-sainyā varuṇālayam ||6.19.29||

Translation

«Мы не находим средства, чтобы всем нам вместе с войском быстро переправиться через эту обитель Варуны, владыки рек и потоков.»

Word by Word

• उपायम्: a means / strategy
• उपायम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अधिगच्छामः: we find / obtain
• अधिगच्छामः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• यथा: how / in what way
• यथा: Upamā/Prakāra (उपमा/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/उपमानवाचक-अव्यय (as/how)

• नदनदीपतिम्: lord of rivers and streams (the sea)
• नदनदीपतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नद (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नदानां नदीनाṃ च पतिः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समुद्रस्य विशेषणम्

• तराम: let us cross
• तराम: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: लोट्/विधिलिङ्-प्राय (hortative), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• तरसा: with force / swiftly
• तरसा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे: ‘बलात्/वेगेन’

• सर्वे: all (of us)
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ससैन्याः: together with the army
• ससैन्याः: Karta-anvaya (कर्तरि विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गवत्) + सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सैन्येन सह), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘सर्वे’ इति विशेषणम्

• वरुणालयम्: the ocean
• वरुणालयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वरुणस्य आलयः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

"What strategy should we adopt to cross this abode of Varuna, the Lord of rivers and streams with the entire army of Vanaras?" (Hanuman and Sugriva asked Vibheeshana).

Characters & Entities

• Hanūmān
• Sugrīva
• Vibhīṣaṇa
• Varuṇa
• Ocean

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma supports honesty about limitations and seeking guidance; acknowledging uncertainty is part of responsible leadership.

What is the narrative situation?

The leaders confess they have not found a workable method to cross the sea with the entire host.

Which character virtue is emphasized?

Intellectual humility and collaborative decision-making.