Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 124, Shloka 27

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

evam uktaḥ tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |

vimānaṃ sūryasaṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||

tataḥ kāñana-citrāṅgaṃ vaidūrya-maṇi-vedikam |

kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||

pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |

śobhitaṃ kāñanair harmyair hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||

prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |

ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||

yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyair muktā-rajata-śobhitaiḥ ||

talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaidūryaiś ca varāsanaiḥ |

mahārha-āstaraṇa-upetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||

Когда Рāма сказал так, Вибхīшана — владыка ракшасов — поспешно призвал вимāну, сияющую, как солнце. И явилась та небесная колесница: её части украшены золотыми узорами; помосты инкрустированы камнями вайдӯрья; окружённая башенками и павильонами, она со всех сторон мерцала серебряным блеском. Она была убрана бледными знамёнами и стягами и украшена золотыми чертогами, увенчанными золотыми лотосами. По ней рассыпались сети мелких колокольчиков; окна были оправлены жемчугом и самоцветами; и вокруг, рядами колоколов, разливался сладостный звон со всех сторон. Созданная Вишвакармой, она поднималась, словно вершина горы Меру, и была украшена просторными дворцами, блистающими жемчугом и серебром. Полы её были узорчаты, как кристалл; превосходные сиденья инкрустированы вайдӯрьей; с драгоценными покровами, она была исполнена великого богатства.

प्रकीर्णम्strewn / spread
प्रकीर्णम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√कीर् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
किङ्किणीजालैःwith nets/rows of tinkling bells
किङ्किणीजालैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकिङ्किणी + जाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural), समासः: किङ्किणीनां जालैः (षष्ठी-तत्पुरुष)
मुक्तामणिगवाक्षकम्having windows set with pearls and gems
मुक्तामणिगवाक्षकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमुक्ता + मणि + गवाक्षक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया-विभक्ति (Accusative singular), समासः: मुक्तामणिभिः गवाक्षकं यस्य (determinative)
घण्टाजालैःwith rows/nets of bells
घण्टाजालैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootघण्टा + जाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural), समासः: घण्टानां जालैः (षष्ठी-तत्पुरुष)
परिक्षिप्तम्surrounded
परिक्षिप्तम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-√क्षिप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formदिग्वाचक-अव्यय (adverb)
मधुरस्वनम्sweet-sounding
मधुरस्वनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमधुर + स्वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया-विभक्ति (Accusative singular), समासः: मधुरः स्वनः यस्य

Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

R
Rāma
V
Vibhīṣaṇa
V
Viśvakarmā
V
Vimāna (Puṣpaka)
M
Meru
V
Vaidūrya (cat’s-eye gem)
S
Sphaṭika (crystal)
M
Muktā (pearls)
R
Rajata (silver)
H
Hema (gold)

FAQs

It highlights dharma as loyal, timely service to a righteous leader: Vibhīṣaṇa acts without delay, showing disciplined obedience aligned with Rāma’s just purpose.

Satya here is expressed as reliability and integrity in action: Vibhīṣaṇa’s prompt fulfillment of Rāma’s instruction demonstrates truthfulness as keeping one’s commitment in deed, not merely in speech.