Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 124, Shloka 14

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

Devanagari script

प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः ।सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वंमयोद्यताम् ।।।।

Transliteration

prītiyuktasya vihitāṃ sasaīn yaḥ sasuhṛdgaṇaḥ |

sakṛt tāṃ rāmam etāvad gṛheṇa tvaṃ mayodyatām ||

Translation

Для тебя — вместе с войском и кругом друзей — я с любовью устроил это гостеприимство. О Рама, прими его лишь однажды, приготовленное мною в моём доме.

Word by Word

• प्रीतियुक्तस्य: of (me) affectionate
• प्रीतियुक्तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्रीति + युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (प्रीत्या युक्तः), पुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन; 'of one endowed with affection'

• विहिताम्: arranged
• विहिताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-धा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'arranged/prepared' (agreeing with implied 'सत्क्रिया/पूजा')

• ससैन्यः: together with the army
• ससैन्यः: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (सैन्येन सह), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; qualifying 'त्वम्'

• ससुहृद्गणः: together with the host of friends
• ससुहृद्गणः: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + सुहृद् + गण (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (सुहृद्गणेन सह), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; qualifying 'त्वम्'

• सकृत्याम्: the reception/honor
• सकृत्याम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्कृत्या/सकृत्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'honoring/reception'

• रामम्: O Rama
• रामम्: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधनार्थे द्वितीया (address in accusative, poetic), एकवचन

• एतावत्: this much
• एतावत्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतावत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'this much/so much'

• गृहाण: accept
• गृहाण: क्रिया (Requested action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन

• मया: by me
• मया: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचन; agent/arranger

• उद्यताम्: prepared
• उद्यताम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्-यम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'prepared' (agreeing with विहिताम्)

Context

"Rama, you should accept this hospitality from me at this one occasion, which has been arranged with affection to the army and host of friends."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāma
• Army (sainyam)
• Friends/allies (suhṛd-gaṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of honoring guests and allies collectively: hospitality is extended not only to the leader but also to the community that supported the righteous cause.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa requests Rāma to accept a one-time ceremonial hospitality for him, his army, and friends.

Which character virtue is emphasized?

Generosity and gratitude—Vibhīṣaṇa seeks to repay support with respectful care.