Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 94, Shloka 8

चित्रकूटवर्णनम् (Description of Chitrakūṭa) / Rama Shows Sita Chitrakuta

Devanagari script

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।।।

Transliteration

āmrajambv-asanaiḥ lodhraiḥ priyālaiḥ panasair dhavaiḥ |

aṅkolair bhavyatiniśair bilvatinduka-veṇubhiḥ ||

kāśmaryariṣṭavaruṇair madhūkaiś tilakais tathā |

badaryāmalakair nīpair vetradhanvana-bījakaiḥ ||

puṣpavadbhiḥ phalopetaiś chāyāvadbhir manoramaiḥ |

evamādibhir ākīrṇaḥ śriyaṃ puṣyaty ayaṃ giriḥ ||

Translation

Эта гора полна чарующих, тенистых деревьев, в цвету и с плодами: манго, джамбу, асана, лодхра, прияла, джекфрут, дхава, анкола, тиниса, бильва, тиндука, бамбук, кашмарья, аришта, варуна, мадхука, тилака, бадари, амалака, нипа, тростник, дханвана и гранат. Так покрытая ими, гора возрастает в великолепии.

Word by Word

• शैलप्रस्थेषु: on the mountain-plateaus
• शैलप्रस्थेषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शैल + प्रस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (शैलस्य प्रस्थः = 'mountain-plateau')

• रम्येषु: beautiful
• रम्येषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; बहुवचन; विशेषणम् (qualifying शैलप्रस्थेषु)

• पश्य: see
• पश्य: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार; परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन

• इमान्: these
• इमान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; सर्वनाम; विशेषणम् (qualifying किन्नरान्)

• रोमहर्षणान्: thrilling, hair-raising
• रोमहर्षणान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रोम + हर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (रोमाणि हर्षयन्ति इति = 'thrilling'); विशेषणम् (qualifying किन्नरान्)

• किन्नरान्: Kinnaras
• किन्नरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किन्नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन

• द्वन्द्वशः: in pairs
• द्वन्द्वशः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: द्वन्द्वशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb: 'in pairs')

• भद्रे: O gentle one
• भद्रे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन

• रममाणान्: sporting/enjoying themselves
• रममाणान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रम् (धातु) -> रममाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्; here शानच्-आत्मनेपदी: रममाण); पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; विशेषणम् (qualifying किन्नरान्: 'sporting')

• मनस्विनः: high-spirited
• मनस्विनः: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनस्विन् (प्रातिपदिक; इन्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन (काव्ये रूपसाम्य/प्रयोगः; अपेक्षितं 'मनस्विनः' as acc.pl.); विशेषणम् (qualifying किन्नरान्)

Context

This mount Chitrakuta is swarmed by flocks of birds and herds of several kinds of animals like tigers, panthers and bears of every kind giving up their cruel nature.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• mountain (Citrakūṭa implied)
• jambu
• bilva
• veṇu (bamboo)
• badarī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in exile is sustained through harmony with the forest—living within what nature provides, without excess, and recognizing the forest as a legitimate, dignified setting for righteous life.

What is the narrative situation?

Rāma describes the abundance of trees and fruits at Citrakūṭa to Sītā, presenting the place as suitable for their life of disciplined austerity.

Which character virtue is emphasized?

Contentment and adaptability—Rāma’s ability to embrace a simple, rule-governed life supported by the forest’s resources.