Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 33

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः।।।।गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ pārśve kṛtāñjalipuṭaṃ nṛpaḥ |

gṛhyāñjalau samākṛṣya sasvaje priyam ātmajam ||

Translation

Увидев любимого сына рядом — склонившегося и со сложенными ладонями, — царь взял его сложенные руки, притянул к себе и обнял дорогого сына.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object of dṛṣṭvā)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having seen’

• प्रणतम्: bowed down
• प्रणतम्: कर्म (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies तम्)

• पार्श्वे: at (his) side
• पार्श्वे: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• कृताञ्जलिपुटम्: with hands folded (in añjali)
• कृताञ्जलिपुटम्: कर्म (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि + पुट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कृतः अञ्जलि-पुटः यस्य (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः), रूपतः कृत(कर्मधारय) + अञ्जलिपुट (षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुष) ‘having made a folded-hands-cup’; विशेषणम् (qualifies तम्)

• नृपः: the king
• नृपः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गृह्य: having taken/holding
• गृह्य: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having taken/holding’

• अञ्जलौ: (his) folded hands
• अञ्जलौ: कर्म (Object of gṛhya)
• Type: Noun
• Root: अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• समाकृष्य: having drawn (him) close
• समाकृष्य: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + कृष् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having drawn (towards oneself)’

• सस्वजे: embraced
• सस्वजे: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: स्वज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्रियम्: beloved
• प्रियम्: कर्म (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies ātmajam)

• आत्मजम्: son
• आत्मजम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—आत्मनः जः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘one’s own son’

Context

Seeing his beloved son Rama who was standing by his side with folded hands in supplication, king Dasaratha, held his folded hands and drew him near and embraced him.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as reciprocal duty and affection within the family: the son’s respect is met by the father’s protective love and acceptance.

What is the narrative situation?

After Rāma’s respectful salutation, Daśaratha responds warmly in public, acknowledging him with an embrace.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s vātsalya (fatherly affection) and graciousness toward a dutiful son.