Valmiki Ramayana 2.20.14 — Ayodhya Kanda, Sarga 20, Shloka 14

अयोध्याकाण्डे विंशः सर्गः

Rama Enters Kauśalyā’s Antaḥpura; Ritual Preparations and the Shock of Exile

Devanagari script

कौशल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता।प्रभाते त्वकरोत्पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी।।।।

Transliteration

kauśalyāpi tadā devī rātriṃ sthitvā samāhitā | prabhāte tv akarot pūjāṃ viṣṇoḥ putra-hitaiṣiṇī || 2.20.14 ||

Translation

И Каушалья, царица, проведя ночь в собранности и умиротворении, на рассвете совершила поклонение Вишну, желая блага своему сыну.

Word by Word

• कौशल्या: Kausalya
• कौशल्या: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कौशल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Temporal location)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• देवी: the queen/lady
• देवी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि (apposition)

• रात्रिम्: the night
• रात्रिम्: कालावधि (Duration/Accusative of time)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्थित्वा: having remained
• स्थित्वा: पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
• Type: Indeclinable
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) from √स्था; अव्ययवत्

• समाहिता: composed, collected
• समाहिता: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past participle) from √धा with सम्+आ; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (kauśalyā)

• प्रभाते: at dawn, in the morning
• प्रभाते: कालाधिकरण (Temporal location)
• Type: Noun
• Root: प्रभात (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसक (प्रयोगे), सप्तमी, एकवचन

• तु: then/and
• तु: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वय

• अकरोत्: performed
• अकरोत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विष्णोः: of Vishnu
• विष्णोः: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• पुत्रहितैषिणी: seeking her son's welfare
• पुत्रहितैषिणी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र-हित-एषिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: तत्पुरुष (पुत्रस्य हितम् एषते इति)

Context

Having spent the night with a composed mind (abosorbed in meditation), Kausalya was worshipping lord Visnu in the early morning to secure her son's welfare.

Characters & Entities

• Kauśalyā
• Viṣṇu
• Rāma (as ‘son’ implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes devotional responsibility: a mother’s righteous care is expressed through prayer and disciplined worship for her child’s well-being.

What is the narrative situation?

Before meeting Rāma, Kauśalyā spends the night in composed contemplation and offers morning worship to Viṣṇu.

Which character virtue is emphasized?

Maternal devotion and spiritual steadiness—care grounded in prayer, restraint, and auspicious practice.