Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 15, Shloka 45

अभिषेकसज्जा तथा सुमन्त्रस्य प्रेषणम्

Coronation Preparations and Sumantra’s Commission

Devanagari script

महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्मरामस्य रम्यं मृगपक्षि जुष्टम्।ददर्श मेरोरिव श्रुङ्गमुच्चंविभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः।।2.15.45।।

Transliteration

mahendrasadmapratimaṃ tu veśma

rāmasya ramyaṃ mṛgapakṣijuṣṭam |

dadarśa meror iva śṛṅgam uccaṃ

vibhrājamānaṃ prabhayā sumantraḥ || 2.15.45 ||

Translation

Сумантра увидел прекрасное жилище Рамы — посещаемое зверями и птицами, подобное чертогу Махендры и сияющее, как высокая вершина горы Меру, своим светом.

Word by Word

• महेन्द्र-सद्म-प्रतिमम्: resembling Indra's abode
• महेन्द्र-सद्म-प्रतिमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक) + सद्मन् (प्रातिपदिक) + प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: 'महेन्द्रस्य सद्म' (Indra's abode) + प्रतिम (resembling)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)

• वेश्म: palace
• वेश्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन्/वेश्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मृग-पक्षि-जुष्टम्: frequented by animals and birds
• मृग-पक्षि-जुष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मृग (प्रातिपदिक) + पक्षिन्/पक्षि (प्रातिपदिक) + जुष्ट (कृदन्त; √जुष् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व: मृगाः च पक्षिणः च; तैः जुष्टम् (frequented/inhabited)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मेरोः: of Meru
• मेरोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मेरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय

• श्रुङ्गम्: peak/summit
• श्रुङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उच्चम्: high
• उच्चम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उच्च (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विभ्राजमानम्: shining
• विभ्राजमानम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-√भ्राज् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present middle participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रभया: with radiance
• प्रभया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सुमन्त्रः: Sumantra
• सुमन्त्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुमन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Sumantra beheld Rama's palace which resembled the high summit of mount Meru shining with splendour. Filled with animals and birds, if looked like the abode of Indra.

Characters & Entities

• Sumantra
• Rama
• Mahendra (Indra)
• Mount Meru
• animals (mṛga)
• birds (pakṣi)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is portrayed as radiant excellence that harmonizes power with auspiciousness: the rightful ruler’s domain appears elevated, orderly, and life-filled, signaling ethical fitness for kingship.

What is the narrative situation?

The narration culminates the description of Rama’s residence as Sumantra sees it in full splendor, reinforcing the coronation-setting atmosphere.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s ‘tejas’ (noble radiance) and worthiness—his very surroundings are depicted as naturally splendid and auspicious.