Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 15, Shloka 34

अभिषेकसज्जा तथा सुमन्त्रस्य प्रेषणम्

Coronation Preparations and Sumantra’s Commission

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

mahākavāṭavihitaṃ vitardiśataśobhitam || 2.15.32 ||

kāñcanapratimaikāgraṃ maṇividrumatōraṇam |

śāradābhraghanaprakhyaṃ dīptaṃ mēruguhōpamam || 2.15.33 ||

maṇibhir varamālyānāṃ samūhadbhir alaṅkṛtam |

muktāmaṇibhir ākīrṇaṃ candanāgarudhūpitam || 2.15.34 ||

gandhān manojñān visṛjad dārduraṃ śikharaṃ yathā |

sārasaiś ca mayūraiś ca vinadadbhir virājitam || 2.15.35 ||

sukṛtēhāmṛgākīrṇaṃ sukīrṇaṃ bhaktibhis tathā |

manaś cakṣuś ca bhūtānām ādadat tigma-tejasā || 2.15.36 ||

candrabhāskarasaṅkāśaṃ kubērabhavanōpamam |

mahēndradhāmapratimaṃ nānāpakṣisamākulam || 2.15.37 ||

mēruśṛṅgasamaṃ sūto rāmavēśma dadarśa ha |

upasthitaiḥ samākīrṇaṃ janair añjalikāribhiḥ || 2.15.38 ||

upādāya samākrāntais tathā jānapadair janaiḥ |

rāmābhiṣēkasumukhair unmukhaiḥ samalaṅkṛtam || 2.15.39 ||

mahāmēghasamaprakhyam udagraṃ suvibhūṣitam |

nānāratnasamākīrṇaṃ kubjakairātakāvṛtam || 2.15.40 ||

Сумантра увидел дворец Рамы: укреплённый огромными двойными вратами и украшенный множеством галерей; увенчанный золотыми изваяниями и снабжённый арками из драгоценных камней и коралла. Сияя, как густые осенние облака, он блестел, словно пещера на горе Меру. Убранный превосходными гирляндами и самоцветами, усыпанный жемчугом, окуренный сандалом и агаровым деревом, он источал благоухание, радующее ум, как вершина Дардура. Украшенный криками сарасов и павлинов, полный тонкой резьбы и богатого убранства, он своим острым блеском пленял глаза и сердца всех существ. Лучезарный, как луна и солнце, подобный обители Куберы и сродный чертогу Махендры, он кишел птицами разных видов. Высокий, как вершина Меру, он был переполнен людьми со сложенными ладонями и сельчанами с дарами — с лицами, поднятыми в радостном ожидании помазания Рамы. Возвышенный и великолепный, как огромная туча, богато украшенный и полный драгоценностей, он был также тесним горбунами и киратами — охотниками.

मणिभिःwith gems
मणिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वरमाल्यानाम्of excellent garlands
वरमाल्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवर + माल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; कर्मधारयः (वराणि माल्यानि)
समुहद्भिःclustered/collected
समुहद्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसम् + ऊह् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘समूहद्’ = ‘समूहं कुर्वद्/समाहारयद्’ (gathered/clustered)
अलंकृतम्ornamented
अलंकृतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअलम् + कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
मुक्तामणिभिःwith pearls and gems
मुक्तामणिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुक्ता + मणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (मुक्ताश्च मणयश्च)
आकीर्णम्strewn/filled
आकीर्णम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
चन्दनागरूधूपितम्fumigated with sandal and aloe-wood incense
चन्दनागरूधूपितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्दन + अगुरु + धूपित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; तृतीया-तत्पुरुषः (चन्दनागुरुभिः धूपितम्)

The charioteer (Sumantra) beheld Rama's palace closed with two heavy-panelled doors. Adorned with hundreds of galleries, it had a peak mounted with golden idols. The arches were studded with different gems and corals. Bright like dense autumnal cloud, it shone like the cave of mount Meru. It was ornamented with excellent garlands and precious diamonds. Pearls were strewn around. Decorated with sandal and aloe wood, it emitted, like the peak of mount Dardura, captivating fragrance৷৷ Sarasas and peacocks were singing sweetly. The palace was full of skilfully carved images of deer and other embellishments. It attracted the minds and the eyes of all living beings with brilliant splendour. Resplendent like the Sun and the Moon, it looked like the abode of Kubera and a reflected image of the abode of Mahendra. It was crowded with birds of various kinds. In height it was equal to the peak of mount Meru. Villagers thronged the palace with gifts, eagerly waiting with folded hands to see the spectacle of Rama's coronation. Lofty, it looked like a vast cloud. Well-decked and filled with various gems, it was crowded with hunchbacks and kiratas (hunters) too.

S
Sumantra
R
Rāma
R
Rāmaveśma (Rāma’s palace)
M
Meru
K
Kailāsa (implicit by earlier context, not in these pādas)
K
Kubera
M
Mahendra (Indra)
C
Candra (Moon)
B
Bhāskara (Sun)
D
Dārdura (mountain)
S
sārasa (cranes)
M
mayūra (peacocks)
K
Kirāta (hunters)

FAQs

The palace imagery supports the Ramayana’s dharmic ideal of kingship: prosperity, beauty, and public order are presented as the outward signs of a righteous succession, welcomed by the people in a spirit of reverence and social harmony.

Sumantra arrives at Rāma’s residence and observes its grandeur and the crowds gathered with offerings and folded hands, anticipating the coronation.

Lokānurāga (public goodwill) toward a dharmic ruler, and śraddhā (reverent anticipation) shown by the assembled people awaiting Rāma’s abhiṣeka.