Valmiki Ramayana 2.12.13 — Ayodhya Kanda, Sarga 12, Shloka 13

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

Devanagari script

तिष्ठेल्लोको विना सूर्यं शस्यं वा सलिलं विना।।।।न तु रामं विना देहे तिष्ठेत्तु मम जीवितम्।

Transliteration

tiṣṭhel loko vinā sūryaṃ śasyaṃ vā salilaṃ vinā | na tu rāmaṃ vinā dehe tiṣṭhet tu mama jīvitam ||

Translation

«Мир мог бы стоять и без солнца, и хлеба могли бы расти даже без воды; но без Рамы жизнь в моём теле не удержится.»

Word by Word

• तिष्ठेत्: may exist / could stand
• तिष्ठेत्: क्रिया (Verb of the clause)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) √स्थाः
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• लोकः: the world
• लोकः: कर्ता (Agent/subject)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), प्रथमा-विभक्तिः (nom.), एकवचनम् (sg.)

• विना: without
• विना: अपादानार्थक-सम्बन्ध (separation/without)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्ययम्)
• Form: निपात/उपपद-अव्ययम्; तृतीया/पञ्चमी-समर्थम् (governs instr./abl.; here with accusative by usage)

• सूर्यम्: the sun
• सूर्यम्: अपादान (in sense of 'without' with विना)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)

• शस्यम्: crops / grain
• शस्यम्: अपादान (in sense of 'without' with विना; second item)
• Type: Noun
• Root: शस्य (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neut.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (coordination/alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्ययम्)
• Form: समुच्चय/विकल्पार्थक-अव्ययम् (disjunctive particle)

• सलिलम्: water
• सलिलम्: अपादान (in sense of 'without' with विना)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neut.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)

• विना: without
• विना: अपादानार्थक-सम्बन्ध (separation/without)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्ययम्)
• Form: निपात/उपपद-अव्ययम्; तृतीया/पञ्चमी-समर्थम् (governs instr./abl.; here with accusative by usage)

• न: not
• न: निषेध (negation of the clause)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्ययम्)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• तु: but
• तु: सम्बन्ध (contrastive connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्ययम्)
• Form: अवधारण/व्यतिरेकार्थक-अव्ययम् (but/however)

• रामम्: Rama
• रामम्: अपादान (in sense of 'without' with विना)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), द्वितीया-विभक्तिः (acc.), एकवचनम् (sg.)

• विना: without
• विना: अपादानार्थक-सम्बन्ध (separation/without)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्ययम्)
• Form: निपात/उपपद-अव्ययम्; तृतीया/पञ्चमी-समर्थम् (governs instr./abl.; here with accusative by usage)

• देहे: in (my) body
• देहे: अधिकरण (locus: in the body)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), सप्तमी-विभक्तिः (loc.), एकवचनम् (sg.)

• तिष्ठेत्: may exist / could stand
• तिष्ठेत्: क्रिया (Verb of the clause)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) √स्थाः
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• तु: indeed / but
• तु: सम्बन्ध (emphasis/contrast)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्ययम्)
• Form: अवधारण/व्यतिरेकार्थक-अव्ययम् (but/however; emphatic here)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः (gen.), एकवचनम् (sg.)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: कर्ता (subject: 'my life')
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिकम्; √जीव् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neut.), प्रथमा-विभक्तिः (nom.), एकवचनम् (sg.)

Context

O lady of evil intentions, enough of this. Give up your resolve. Here I touch your feet with my head. Be pleased with me.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores how dharmic bonds (father–son, king–heir) are treated as life-sustaining. It also foreshadows the ethical cost of separating the righteous heir from the king through adharma-driven manipulation.

What is the narrative situation?

Daśaratha intensifies his plea, expressing that Rāma’s absence would be fatal to him.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s transparent love and emotional truthfulness, even when it exposes weakness.