Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 119, Shloka 6

अनसूयाप्रीतिदानम्

Anasūyā’s Blessing and the Forest Path

ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम्।कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः।।।।

ṛṣīṇām agnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |

kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ ||

Когда риши по установленному обряду совершают возлияния в агнихотре, виден дым — рыжевато-бурый, как тело голубя, — поднятый и уносимый ветром.

ṛṣīṇāmof the sages
ṛṣīṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
agnihotreṣuin the agnihotra rites
agnihotreṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootagnihotra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; अधिकरण (location/context)
huteṣuwhen (they are) offered
huteṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Root√hu (हु दाने/होमने) + kta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (kta), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; agnihotreṣu इति विशेष्यस्य विशेषणम् (when offerings have been made)
vidhi-pūrvakamduly/according to rule
vidhi-pūrvakam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvidhi (प्रातिपदिक) + pūrvaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (vidhinā pūrvakam = according to rule), अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial)
kapota-aṅga-aruṇaḥtawny like a pigeon’s body
kapota-aṅga-aruṇaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkapota (प्रातिपदिक) + aṅga (प्रातिपदिक) + aruṇa (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (kapotasya aṅgam iva aruṇaḥ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (dhūmaḥ)
dhūmaḥsmoke
dhūmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhūma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
dṛśyateis seen
dṛśyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश् दर्शन)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
pavana-uddhataḥraised by the wind
pavana-uddhataḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpavana (प्रातिपदिक) + uddhata (कृदन्त; ud-√han/√dhā?; here ‘uddhata’ = raised)
Formतत्पुरुष (pavanena uddhataḥ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (dhūmaḥ)

O Rama, this is the one path in the forest used by the ascetics to gather fruits. You can safely cross the otherwise impassable forest through this path.

R
Rishis (Ṛṣi)
A
Agnihotra
S
Smoke (Dhūma)
W
Wind (Pavana)

FAQs

Dharma is faithful performance of prescribed duties (yajña/ritual discipline) with correctness and sincerity—an outer form supporting inner truthfulness (satya).

A hermitage scene is described: sages complete agnihotra and the wind carries the visible smoke.

Steadiness in duty (niyama) and reverence for sacred practice, embodied by the sages’ orderly ritual life.