Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 118, Shloka 15

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

Devanagari script

उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि।प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे।।2.118.15।।

Transliteration

upapannaṃ manojñaṃ ca vacanaṃ tava maithili |

prītā cāsmy ucitaṃ kiṃ te karavāṇi bravīhi me ||2.118.15||

Translation

О Майтхили, твои слова и уместны, и приятны. Я очень довольна; скажи мне, что подобает мне сделать для тебя.

Word by Word

• उपपन्नम्: befitting
• उपपन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: उप-√पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘युक्तम्/समुचितम्’

• मनोज्ञम्: pleasing
• मनोज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनोज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वचनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• मैथिलि: O Maithili
• मैथिलि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• प्रीता: pleased
• प्रीता: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्री (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सन्तुष्टा’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन

• उचितम्: appropriate
• उचितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उचित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘किं’ इत्यस्य विशेषणम्—‘उचितं किं’

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; प्रश्नवाचक

• ते: for you/to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/Dative 4th), एकवचन; ‘तुभ्यम्’

• करवाणि: shall I do
• करवाणि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/optative-like injunctive usage), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; ‘कुर्याम्/करोमि’ अर्थे

• ब्रवीहि: tell
• ब्रवीहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन; ‘मह्यम्’

Context

O Sita, I am glad to hear your befitting and pleasing words. Tell me what appropriate thing you desire and I shall give you.

Characters & Entities

• Anasūyā
• Sītā (Maithilī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed as ‘ucita’—doing what is appropriate to the relationship and situation, especially in caring for guests and the virtuous.

What is the narrative situation?

Anasūyā praises Sītā’s respectful speech and invites her to ask for a suitable boon or assistance.

Which character virtue is emphasized?

Anasūyā’s discernment (knowing what is ‘proper’) and her readiness to serve.