Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 118, Shloka 13

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

Devanagari script

ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः।शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत।।2.118.13।।

Transliteration

tato ’nasūyā saṅhṛṣṭā śrutvoktaṃ sītayā vacaḥ |

śirasy āghrāya covāca maithilīṃ harṣayanty uta ||2.118.13||

Translation

Услышав слова Ситы, Анусуя возрадовалась; поцеловав её в лоб, она обратилась к царевне Митхилы, желая утешить и обрадовать её сердце.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (thereafter)

• अनसूया: Anasuya
• अनसूया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनसूया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• संहृष्टा: rejoiced
• संहृष्टा: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-हृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रहृष्टा’

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• उक्तम्: spoken
• उक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; ‘भाषितम्’

• सीतया: by Sita
• सीतया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• वचः: words
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• शिरसि: on the head/forehead
• शिरसि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• आघ्राय: having kissed/smelled
• आघ्राय: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-घ्रा (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययकृदन्त (gerund); ‘आघ्राणं कृत्वा/चुम्बित्वा’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मैथिलीम्: to Maithili (Sita)
• मैथिलीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• हर्षयन्ती: gladdening (her)
• हर्षयन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: हृष् (धातु) + णिच् (causative) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle, शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रयोजनार्थकः—‘हर्षं जनयन्ती’

• उत: indeed/also
• उत: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/also)

Context

Thereafter hearing Sita's words, Anasuya affectionately kissed her forehead and saidthis in order to make her happy:

Characters & Entities

• Anasūyā
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Affectionate encouragement and respectful care for a virtuous guest—Dharma expressed as compassion and benevolent speech.

What is the narrative situation?

After Sītā speaks respectfully, Anasūyā is pleased and responds tenderly, preparing to bless and console her.

Which character virtue is emphasized?

Anasūyā’s maternal kindness and graciousness toward a dharmic woman (Sītā).