Shloka 31

क्रोधागारप्रवेशः — Entry into the Chamber of Wrath

Kaikeyī’s Protest

Devanagari script

कस्य वा ते प्रियं कार्यं केन वा विप्रियं कृतम्।।।।कः प्रियं लभतामद्य को वा सुमहदप्रियम्।

Transliteration

kasya vā te priyaṃ kāryaṃ kena vā vipriyaṃ kṛtam | kaḥ priyaṃ labhatām adya ko vā sumahad apriyam ||

Translation

Кому ты желаешь явить милость, или кто нанес тебе обиду? Кто сегодня да получит благоволение, а кто — великое и суровое неудовольствие?

Word by Word

• कस्य: of whom/to whom
• कस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive Singular

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय

• ते: by you
• ते: कर्ता (agent; by you)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental Singular; 'by you'

• प्रियम्: a favor/what is pleasing
• प्रियम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular

• कार्यम्: is to be done
• कार्यम्: क्रिया-सम्बन्ध (predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक; कृ-धातोः यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Nominative, Singular; विधेय (predicate)

• केन: by whom
• केन: कर्ता/करण (agent)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental Singular

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय

• विप्रियम्: displeasure, offense
• विप्रियम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: विप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular

• कृतम्: done
• कृतम्: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) > कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त; PPP) used predicatively; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'has been done'

• कः: who
• कः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular

• प्रियम्: favor/pleasing thing
• प्रियम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative Singular

• लभताम्: let (him) obtain
• लभताम्: क्रिया (injunction)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; Imperative/benedictive sense 'let him obtain'

• अद्य: today/now
• अद्य: सम्बन्ध/अव्यय (time)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय; adverb of time

• कः: who
• कः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/अव्यय
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: विशेषण (to object)
• Type: Adjective
• Root: सुमहत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; विशेषणम् (qualifying 'अप्रियम्')

• अप्रियम्: great displeasure
• अप्रियम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular

Context

On whom do you wish to bestow favour? Who has caused you displeasure? To whom should I grant favour now? To whom should I cause great displeasure?

Characters & Entities

• Daśaratha
• Kaikeyī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Royal power must be guided by truth and proportional justice; the verse foreshadows how authority, if pledged blindly, can be diverted from dharma.

What is the narrative situation?

Trying to placate Kaikeyī, Daśaratha offers to grant favours or punish offenders according to her wish.

Which character virtue is emphasized?

Generosity and responsiveness—though it also reveals susceptibility to emotional pressure.