Valmiki Ramayana 3.57.2 — Aranya Kanda, Sarga 57, Shloka 2

मारीचवधोत्तरं रामस्य शङ्का-निमित्त-दर्शनं लक्ष्मण-निग्रहश्च

After Maricha’s Slaying: Omens, Anxiety, and Rama’s Rebuke of Lakshmana

Devanagari script

तस्य सन्त्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मैथिलीम्।क्रूरस्वनोऽथ गोमायुर्विननादास्य पृष्ठतः।।।।

Transliteration

tasya santvaramāṇasya draṣṭukāmasya maithilīm |

krūrasvano ’tha gomāyur vinanādāsya pṛṣṭhataḥ ||

Translation

Когда Рама спешил, жаждая увидеть Майтили, позади него внезапно завыл шакал — жестоко и зловеще.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• सन्त्वरमाणस्य: of (him) who was hurrying
• सन्त्वरमाणस्य: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√त्वर् (धातु)
• Form: कृदन्त (शानच्/वर्तमान कृदन्त present participle, आत्मनेपद), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण (of तस्य)

• द्रष्टुकामस्य: of (him) desiring to see
• द्रष्टुकामस्य: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्रष्टु (√दृश् तुमुन् infinitive) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (द्रष्टुं कामः यस्य)

• मैथिलीम्: Maithili (Sita)
• मैथिलीम्: कर्म (Karma/Object of द्रष्टु)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• क्रूरस्वनः: one with a harsh cry
• क्रूरस्वनः: कर्ता (Kartā/Subject; apposition to गोमायुः)
• Type: Noun
• Root: क्रूर + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (क्रूरः स्वनः)

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse/temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (काल/अनन्तर/then)

• गोमायुः: a jackal
• गोमायुः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: गोमायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विननाद: howled/cried
• विननाद: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-√नद् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अस्य: of him
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• पृष्ठतः: from behind
• पृष्ठतः: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: पृष्ठतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (दिक्/स्थानवाचक: ablatival adverb 'from behind')

Context

Rama, the delight of the Raghus, took hold of Lakshmana's left hand, and in sadness said these sweet harsh words :

Characters & Entities

• Rama
• Sita (Maithili)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is vigilance: recognizing signs that threaten the safety of dependents and acting responsibly to protect them.

What is the narrative situation?

Rāma is rushing back to see Sītā; an ominous jackal’s howl is heard from behind, foreshadowing danger.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s protective concern and alertness—his mind is oriented toward Sītā’s welfare.