Shloka 20

Śatrughna’s Entry into Ahicchatrā

Temptation of Sumada and the Goddess’s Boon

Devanagari script

तां वीक्ष्य मातरं धीमान्सूर्यकोटिसमप्रभाम् । धनुर्बाणसृणीपाशान्दधानां हर्षमाप्तवान्

Transliteration

tāṃ vīkṣya mātaraṃ dhīmānsūryakoṭisamaprabhām | dhanurbāṇasṛṇīpāśāndadhānāṃ harṣamāptavān

Translation

Увидев свою Мать — сияющую, как свет десяти миллионов солнц, — несущую лук, стрелы, секиру и аркан, мудрый исполнился радости.

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• वीक्ष्य: having seen
• वीक्ष्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• मातरम्: the Mother
• मातरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; apposition to ताम्

• धीमान्: the wise one
• धीमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धीमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• सूर्यकोटिसमप्रभाम्: having radiance equal to ten million suns
• सूर्यकोटिसमप्रभाम्: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (सूर्यकोट्या समा प्रभा यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मातरम्)

• धनुर्बाणसृणीपाशान्: bow, arrows, dagger, and noose
• धनुर्बाणसृणीपाशान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक) + सृणी (प्रातिपदिक) + पाश (प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्ध्वन्द्वसमास (धनुस्-बाण-सृणी-पाश), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; दधानाम् इति क्रियाविशेषणस्य कर्म

• दधानाम्: bearing, holding
• दधानाम्: Karma (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मातरम्/ताम्)

• हर्षम्: joy
• हर्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आप्तवान्: attained, obtained
• आप्तवान्: Kriya (मुख्यभाव)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु) + क्तवत् (प्रत्यय)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (perfective past participle used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (with implied ‘अभवत्’)

Speaker

Narrator (contextual; specific dialogue speaker not provided in the input excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: धनुर्बाण = धनुस् + बाण; पाशान्दधानाम् = पाशान् + दधानाम् (न् + द् sandhi).

FAQs

What does “sūrya-koṭi-sama-prabhā” convey in this verse?

It describes an overwhelming, divine radiance—her brilliance is likened to that of ten million suns, a common Purāṇic way to indicate transcendent splendor.

Why are multiple weapons (bow, arrows, axe, noose) mentioned?

They signify divine power and protection: the deity is portrayed as fully equipped to uphold order, remove obstacles, and restrain harmful forces.

What is the ethical or devotional lesson implied by the wise one’s joy?

The verse suggests that recognizing the divine presence (especially in a revered maternal form) naturally gives rise to inner upliftment—joy rooted in reverence rather than worldly gain.