Shloka 96

The Episode of Vena: Purification, the ‘Vāsudevābhidhā’ Hymn, and the Dharma of Charity

Times, Tīrthas, Worthy Recipients

Devanagari script

तीर्थानामेव राजेंद्र धात्रा धात्र्य इमाः कृताः । सिंधवः सर्वपुण्यानां सर्वस्थाः क्षितिमंडले

Transliteration

tīrthānāmeva rājeṃdra dhātrā dhātrya imāḥ kṛtāḥ | siṃdhavaḥ sarvapuṇyānāṃ sarvasthāḥ kṣitimaṃḍale

Translation

О лучший из царей, эти реки сотворены Творцом как подлинные тиртхи — священные броды. Они несут в себе всю заслугу и пребывают повсюду на круге земли.

Word by Word

• तीर्थानाम्: of the tīrthas
• तीर्थानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/emphasis)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारय: 'इन्द्रः इव राजा'/श्रेष्ठराज), पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative/8th), एकवचन

• धात्रा: by the Creator (Dhātṛ)
• धात्रा: Karana/Karta (Agent-instrument in passive/करण-कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• धात्र्य: by the Creatress/Supporter (Dhātrī)
• धात्र्य: Karana/Karta (Agent-instrument in passive/करण-कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धात्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; वैकल्पिकपाठ/समुच्चयार्थे (with dhātrā)

• इमाः: these
• इमाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम; विशेषणम्

• कृताः: made/created
• कृताः: Kriya (Passive predicate/कर्मणि-विधेय)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय; भूतकर्मणि/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (इमाः इति विशेष्य)

• सिन्धवः: rivers
• सिन्धवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• सर्वपुण्यानाम्: of all merits
• सर्वपुण्यानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष; षष्ठी-तत्पुरुष: 'सर्वेषां पुण्यानाम्'), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• सर्वस्थाः: present everywhere
• सर्वस्थाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष/बहुव्रीहिसदृशार्थ: 'सर्वत्र स्थाः' = everywhere-situated), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (सिन्धवः)

• क्षितिमण्डले: on the earth-sphere
• क्षितिमण्डले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष; षष्ठी-तत्पुरुष: 'क्षितेः मण्डलम्'), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

Speaker

Unspecified narrator addressing a king (rājendra) within the Bhūmi-khaṇḍa dialogue frame

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: river

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: राजेंद्र = राजेन्द्र (संबोधन); धात्रा धात्र्य = द्वयोरपि तृतीया-एकवचन (समुच्चय); सर्वपुण्यानाम्/क्षितिमण्डले इत्यत्र समास।

Characters & Entities

• Dhātṛ (Creator/Brahmā)
• Sindhu (rivers, collectively)

FAQs

What does this verse reveal about the geography of sacred Tirthas?

It presents rivers themselves as universally accessible tīrthas—sacred crossings distributed across the entire kṣiti-maṇḍala (earthly realm), not confined to one locality.

How does this verse emphasize the path of Bhakti?

By sacralizing rivers as divine provisions ‘made by the Creator,’ it encourages devotional reverence toward God’s manifestations in the world—approaching sacred waters with faith as a means of accruing merit.

What is the ethical lesson from this dialogue?

The verse implies that purity and merit are supported by respectful engagement with sacred natural resources—honoring and protecting rivers aligns with dharma and supports spiritual well-being.