Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 91

Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā

Rādhā-Related Mantras Explained

Devanagari script

षडंगानि प्रकुर्वीत वर्णन्यासं ततः परम् । रंध्राद्यामुखकंठेषु हन्नाभ्यां धारयद्वयम् ॥ ९१ ॥

Transliteration

ṣaḍaṃgāni prakurvīta varṇanyāsaṃ tataḥ param | raṃdhrādyāmukhakaṃṭheṣu hannābhyāṃ dhārayadvayam || 91 ||

Translation

Сначала следует совершить шадаṅга-ньясу (ньясу шести членов), а затем варна-ньясу (установление букв). После этого нужно мысленно удерживать и устанавливать пару биджа-слогов «ха» и «на» в отверстиях тела, во рту и в горле.

Word by Word

• षडङ्गानि: the six limbs (aṅgas)
• षडङ्गानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: षड् + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचनम्; द्विगु—षट् अङ्गानि (six limbs/parts)

• प्रकुर्वीत: should perform
• प्रकुर्वीत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; धातु: कृ (to do)

• वर्णन्यासम्: letter-placement (varṇa-nyāsa)
• वर्णन्यासम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ण + न्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; तत्पुरुषः—वर्णानां न्यासः (placement of letters)

• ततः: thereafter
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अनन्तरवाचक (then/thereafter)

• परम्: next/further
• परम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial accusative), ‘further/next’ अर्थे

• रन्ध्र-आद्य-आ-मुख-कण्ठेषु: in (places) from the apertures etc. up to the throat
• रन्ध्र-आद्य-आ-मुख-कण्ठेषु: Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: रन्ध्र + आदि + आ + मुख + कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), बहुवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः—‘रन्ध्र-आदि’ (starting from the apertures) तथा ‘आमुखकण्ठ’ (up to the throat) इत्यर्थे

• हन्-नाभ्याम्: by/with the jaw and the navel
• हन्-नाभ्याम्: Karaṇa (करणम्)
• Type: Noun
• Root: हन् + नाभि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचनम्; द्वन्द्वः—हन् (jaw) च नाभि (navel) च

• धारयद्वयम्: the pair to be held/retained
• धारयद्वयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धारयत् + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; तत्पुरुषः—धारयत् (धारण-सम्बद्ध) द्वयम् (pair)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches inner ritualization: the practitioner sanctifies body and speech through ṣaḍaṅga-nyāsa and varṇa-nyāsa, making the body a fit locus for mantra and steady contemplation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing disciplined mantra-practice (nyāsa), it supports bhakti as a focused, embodied remembrance—devotion stabilized through correct ritual and meditative placement of sacred sound.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Śikṣā (phonetics) and mantra-vidhi are implied: varṇa-nyāsa depends on precise knowledge of sounds/letters, and ṣaḍaṅga-nyāsa reflects technical ritual procedure used in Vedic-tantric recitation.