Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 65

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

तन्मध्ये माहिषेणाथ कुर्यान्मूर्तिं हनूमतः । बीजं क्रोधाञ्च तत्पुच्छं लिखेन्मंत्री समाहितः ॥ ६५ ॥

Transliteration

tanmadhye māhiṣeṇātha kuryānmūrtiṃ hanūmataḥ | bījaṃ krodhāñca tatpucchaṃ likhenmaṃtrī samāhitaḥ || 65 ||

Translation

В середине этого чертежа, о Владыка, следует изобразить мурти Ханумана, используя желчь буйвола; и практикующий, собранный умом, пусть начертит на его хвосте биджу (семенной слог) и также слоги кродхи (гнева).

Word by Word

• तत्: of that
• तत्: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण

• माहिषेण: with buffalo(-dung/urine)
• माहिषेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: माहिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/then

• कुर्यात्: should make
• कुर्यात्: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• मूर्तिम्: an image
• मूर्तिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• हनूमतः: of Hanumān
• हनूमतः: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध

• बीजम्: seed-syllable (bīja)
• बीजम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• क्रोधान्: wraths/anger-forms
• क्रोधान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; कर्म

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: कर्म (Object-qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण

• पुच्छम्: tail
• पुच्छम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• लिखेत्: should write/inscribe
• लिखेत्: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लिख् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• मन्त्री: the mantra-practitioner
• मन्त्री: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता

• समाहितः: composed, concentrated
• समाहितः: कर्ता (Agent-qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्-आ-धा)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) विशेषण

Speaker

Sanatkumara (in dialogue instruction to Narada, ritual-technical section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Hanuman

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a focused upāsanā method: placing Hanumān at the center of a yantra and empowering it through bīja and ugra (krodha) syllables, indicating protective, forceful spiritual energy directed toward removing obstacles.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Even within technical ritual procedure, the verse centers devotion on Hanumān’s form (mūrti) and mindful concentration (samāhita), showing bhakti expressed through disciplined, reverent practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects mantra-śāstra and ritual technique—how specific syllables (bīja/krodha-akṣara) are written in prescribed locations within a yantra/mūrti as part of a regulated sādhana.