Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 13

Dīpa-vidhi-vyākhyānam

Procedure for Lamp-Offering to Hanumān

Devanagari script

अलाभे सर्ववस्तूनां पंचधान्यं वरं स्मृतम् । अष्टमुष्टिर्भवेत्किञ्चित्किञ्चिदष्टौ चः पुष्कलम् ॥ १३ ॥

Transliteration

alābhe sarvavastūnāṃ paṃcadhānyaṃ varaṃ smṛtam | aṣṭamuṣṭirbhavetkiñcitkiñcidaṣṭau caḥ puṣkalam || 13 ||

Translation

Когда прочие предметы недоступны, подношение пяти злаков (pañcadhānya) объявляется наилучшей заменой. Малое количество — это, говорится, восемь пригоршней; а обильное — в восемь раз больше.

Word by Word

• अलाभे: in scarcity/non-availability
• अलाभे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अलाभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (‘in non-attainment/scarcity’)

• सर्व-वस्तूनाम्: of all things
• सर्व-वस्तूनाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; कर्मधारय: ‘सर्वाणि वस्तूनि’ इति; सम्बन्ध (genitive)

• पञ्च-धान्यम्: the five grains (set of five cereals)
• पञ्च-धान्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या/प्रातिपदिक) + धान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (numerical): ‘पञ्चानां धान्यानां समाहारः’

• वरम्: best
• वरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पञ्चधान्यम्)

• स्मृतम्: is considered
• स्मृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘remembered/considered’

• अष्ट-मुष्टिः: eight handfuls
• अष्ट-मुष्टिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अष्ट (संख्या/प्रातिपदिक) + मुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्विगु: ‘अष्टानां मुष्टीनां समाहारः/परिमाणम्’

• भवेत्: should be/becomes
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• किञ्चित्: some/a little
• किञ्चित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चित-प्रमाण (indefinite ‘some/a little’)

• किञ्चित्: some
• किञ्चित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति (some)

• अष्टौ: eight
• अष्टौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अष्ट (संख्या/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (संख्याशब्द-प्रयोग), प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; संख्या-निर्देश

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• पुष्कलम्: abundant
• पुष्कलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्कल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (‘abundant/full’)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/ritual-measure context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes dharma as workable and compassionate: when ideal ritual items are unavailable, one should still uphold the rite through an approved substitute (pañca-dhānya), maintaining sincerity and continuity of practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By allowing substitutions and defining simple measures, the text protects regular worship from being blocked by scarcity—supporting steady devotional discipline where intention and faithful observance matter alongside materials.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights procedural/ritual quantification—standardizing offering amounts using a common unit (muṣṭi, “handful”), distinguishing minimum (eight handfuls) versus abundant (eightfold) portions, a typical Vedanga-style practical rule for rites.