Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 67

Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana

Devanagari script

मूलादिब्रह्मरंध्रांतं मूलविद्यां विभावयेत् । मूलाधारादधो भागे वर्तुलं वायुमंडलम् ॥ ६७ ॥

Transliteration

mūlādibrahmaraṃdhrāṃtaṃ mūlavidyāṃ vibhāvayet | mūlādhārādadho bhāge vartulaṃ vāyumaṃḍalam || 67 ||

Translation

Следует созерцать мӯла-видью (коренное знание) от Мӯла-ади (корневого центра) до Брахма-рандхры (отверстия на темени). Ниже Муладхары, в нижней области, нужно представить круг — мандалу Ваю (стихии ветра).

Word by Word

• मूल-आदि-ब्रह्म-रन्ध्र-अन्तम्: extending from the root (mūla) up to the brahmarandhra
• मूल-आदि-ब्रह्म-रन्ध्र-अन्तम्: कर्म-विशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मूल (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + ब्रह्म (प्रातिपदिक) + रन्ध्र (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘मूलविद्याम्’; समासः (मूलादि = ‘beginning with the root’; ब्रह्मरन्ध्रान्त = ‘ending at the brahmarandhra’)

• मूल-विद्याम्: the root-vidyā
• मूल-विद्याम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक) + विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (‘root-knowledge/ मूलविद्या’)

• विभावयेत्: should contemplate/visualize
• विभावयेत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु) + वि-उपसर्ग + णिच् = √विभावय्
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन

• मूलाधारात्: from the mūlādhāra
• मूलाधारात्: अपादान (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मूलाधार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (‘mūla’ + ‘ādhāra’)

• अधः: below
• अधः: देश-निर्देश (locative adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अधः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्ययीभावार्थे/स्थानवाचक (adverb of place: below)

• भागे: in the region/part
• भागे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन

• वर्तुलम्: circular
• वर्तुलम्: कर्म-विशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर्तुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘वायुमण्डलम्’

• वायु-मण्डलम्: the wind-circle (vāyu-maṇḍala)
• वायु-मण्डलम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (‘circle/region of wind’)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Vayu
• Brahma-randhra
• Muladhara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches a structured inner meditation: tracing awareness from the root center up to the crown aperture, while also recognizing the elemental (tattva) layer—here, the Vāyu mandala—associated with the lower subtle region.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though primarily yogic/technical, it supports bhakti by purifying attention and stabilizing the mind; such inner discipline is presented as a supportive means for sustained remembrance and worship of the Supreme.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

A technical meditation procedure (dhyāna-vibhāvanā) using precise visualization terms—mandala, elemental tattva (Vāyu), and subtle anatomy (Mūlādhāra, Brahma-randhra)—reflecting the text’s Third Pada focus on applied spiritual sciences.