Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 77

Gṛhastha-nitya-karman: Śauca, Sandhyā-vidhi, Pañca-yajña, and Āśrama-krama

Devanagari script

भृत्यमित्रादिसंयुक्तः स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । द्विजानां भोज्यमश्रीयात्पात्रं नैव परित्यजेत् ॥ ७७ ॥

Transliteration

bhṛtyamitrādisaṃyuktaḥ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ | dvijānāṃ bhojyamaśrīyātpātraṃ naiva parityajet || 77 ||

Translation

В окружении слуг, друзей и прочих следует есть самому, сдерживая речь. Надлежит вкушать пищу, подобающую двиджам (дваждырождённым), и никогда не бросать с пренебрежением свою посуду для еды.

Word by Word

• भृत्य-मित्र-आदि-संयुक्तः: accompanied by servants, friends, etc.
• भृत्य-मित्र-आदि-संयुक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भृत्य (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भृत्य-मित्र-आदिभिः संयुक्तः)

• स्वयम्: oneself
• स्वयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मार्थक (oneself)

• भुञ्जीत: should eat/partake
• भुञ्जीत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• वाक्-यतः: restrained in speech
• वाक्-यतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाक् (प्रातिपदिक) + यत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वाचा यतः = वाणीसंयमी)

• द्विजानाम्: of Brahmins / twice-born
• द्विजानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• भोज्यम्: food (fit to be eaten)
• भोज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोज्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• अश्रीयात्: should resort to/partake (of)
• अश्रीयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• पात्रम्: a vessel/utensil
• पात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (not)

• एव: at all/indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (at all/indeed)

• परित्यजेत्: should abandon/throw away
• परित्यजेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Dvija

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames eating as a dharmic act: restraint in speech, choosing appropriate (pure) food, and maintaining respect for ritual implements like the eating vessel—supporting inner discipline (saṃyama) and purity (śauca).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not directly praising Bhakti, it supports devotional life by cultivating sattvic habits—controlled speech and clean conduct—which are treated in Purāṇic teaching as foundations for steady worship and mantra practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It most closely aligns with Kalpa (ritual discipline) and Smārta-ācāra: practical rules of purity, proper consumption, and respectful handling of utensils used in daily observances.