Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 134

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

लग्नायुरंशास्त्रिगुणा दिग्भिक्ता स्युः समास्ततः । शेषेऽर्कादिगुणे भक्ते दिग्भर्मासादिकं भवेत् ॥ १३४ ॥

Transliteration

lagnāyuraṃśāstriguṇā digbhiktā syuḥ samāstataḥ | śeṣe'rkādiguṇe bhakte digbharmāsādikaṃ bhavet || 134 ||

Translation

Градусы лагны (восходящего знака) и доли жизни следует утроить и затем разделить по направлениям; полученное частное даёт общий размер. Из остатка, при делении по факторам Солнца и прочих планет, выводятся направленные деления, начиная с «направленного бхага».

Word by Word

• लग्न-आयुः-अंशाः: lagna-lifespan parts
• लग्न-आयुः-अंशाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लग्न (प्रातिपदिक) + आयुस् (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: समास (determinative): 'लग्नस्य आयुषः अंशाः' (parts of lifespan from lagna); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग

• त्रिगुणाः: threefold
• त्रिगुणाः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास: त्रयः गुणाः = threefold; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण to लग्नायुरंशाः

• दिग्भिक्ताः: divided by the directions
• दिग्भिक्ताः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दिक् (प्रातिपदिक) + भक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समास: दिग्भिः भक्ताः = divided by directions; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण to लग्नायुरंशाः

• स्युः: should be
• स्युः: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• समास्: years
• समास्: कर्म (Result)
• Type: Noun
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (usage as 'years' in jyotiṣa; here plural)

• ततः: thereupon; from that
• ततः: सम्बन्ध (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय—अवधारण/अनन्तर (adverb: 'thereupon/from that')

• शेषे: in the remainder
• शेषे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)

• अर्क-आदि-गुणे: in the sun-etc. multiplier
• अर्क-आदि-गुणे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: समास: अर्कादयः (sun etc.) + गुणः; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; 'in the multiplier of sun etc.'

• भक्ते: when divided
• भक्ते: अधिकरण (Condition/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; 'when divided' (locative absolute-like)

• दिग्भर-मास-आदिकम्: directional months etc. (computed remainder units)
• दिग्भर-मास-आदिकम्: कर्म (Result/object)
• Type: Noun
• Root: दिक् (प्रातिपदिक) + भर (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: समास (technical): 'directional-bhara months etc.'; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (as computed output)

• भवेत्: would be/should become
• भवेत्: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Surya (Arka)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Jyotiṣa as a Vedāṅga tool for dharma-aligned timing and assessment—showing that orderly numerical methods can support righteous living and disciplined practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by prescribing accurate calendrical/astrological computation, it supports proper observance of vows and worship timings, which traditionally strengthen steady devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa—procedural arithmetic using lagna degrees, multiplication, division, quotient and remainder to derive directional portions (dik-bhāga) and related measures.