Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 184

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

रवींद्वोर्मानयोगार्द्धं षष्ट्या संगुण्य भाजयेत् । तयोर्भुक्तयंतरेणाप्तं स्थित्यमर्द्धां नाडिकादिवत् ॥ १८४ ॥

Transliteration

ravīṃdvormānayogārddhaṃ ṣaṣṭyā saṃguṇya bhājayet | tayorbhuktayaṃtareṇāptaṃ sthityamarddhāṃ nāḍikādivat || 184 ||

Translation

Следует взять половину совокупной меры Солнца и Луны, умножить на шестьдесят и затем разделить; полученное, будучи разделено на разность их суточных движений, дает половину длительности их «пребывания» (времени соединения или противостояния), выраженную в надиках и т. п.

Word by Word

• रवीन्द्वोः: of the Sun and the Moon
• रवीन्द्वोः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रवि + इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन; द्वन्द्वसमास (रवि-इन्दु) — Genitive dual

• मान-योग-अर्धम्: half of the sum of the measures
• मान-योग-अर्धम्: कर्म (Karma/कर्मन्)
• Type: Noun
• Root: मान (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषसमास (मानस्य योगः → मानयोगः; मानयोगस्य अर्धम्) — Accusative singular

• षष्ट्या: by sixty
• षष्ट्या: करण (Karaṇa/करणम्)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन — Instrumental singular

• संगुण्य: having multiplied
• संगुण्य: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: सम् + गुण् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; सम्-उपसर्गपूर्वक √गुण् (to multiply) — ‘having multiplied’

• भाजयेत्: should divide
• भाजयेत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथम), एकवचन — should divide

• तयोः: of those two
• तयोः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन — Genitive dual

• भुक्ति-अन्तरेण: between the bhuktis (periods)
• भुक्ति-अन्तरेण: देश/कालाधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: भुक्ति (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अन्तरेण-योगे तृतीया/षष्ठीसमर्थः अव्ययप्रयोग; यहाँ ‘भुक्ति’ (genitive sense) सह — ‘in between the bhuktis’

• आप्तम्: obtained
• आप्तम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — obtained

• स्थित्यम्: the duration (sthiti)
• स्थित्यम्: कर्म (Karma/कर्मन्)
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular

• अर्धाम्: half
• अर्धाम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — agrees with ‘स्थितिम्/स्थित्यम्’

• नाडिका-आदि-वत्: like a nāḍikā etc.
• नाडिका-आदि-वत्: उपमान (Upamāna/उपमानम्)
• Type: Indeclinable
• Root: नाडिका (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: वत्-प्रत्ययान्त अव्यय (indeclinable comparative); अव्ययीभावसमास (नाडिकादि + वत्) — ‘like (a nāḍikā etc.)’

Speaker

Narada (teaching a technical rule within the Moksha-Dharma section, drawing on Vedanga-style computation)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ravi (Sun)
• Indu (Moon)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It shows that Dharma and Moksha-oriented life in the Narada Purana is supported by precise kāla-nirṇaya (time-determination), because correct timing underlies vrata, japa, and other sacred observances.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti practices often depend on proper tithi and lunar-solar calculations; this verse provides a computational tool so devotional rites can be performed at the intended sacred time without error.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: using the Sun–Moon measures, their bhukti (daily motion), and nāḍikā-based time units to compute the duration of a celestial condition (their ‘stay’).