Shloka 15

Adhyaya 81 — Death of Nishumbha

Sanskrit

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः ।

तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यामेकं ददर्श सः ॥

Transliteration

etac cānyac ca satataṃ cintayāmāsa pārthivaḥ /

tatra viprāśramābhyāśe vaiśyam ekaṃ dadarśa saḥ

Translation

«Постоянно размышляя об этом и о прочих делах, царь увидел купца возле обители одного брахмана.»

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सततम्: constantly
• सततम्: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• चिन्तयामास: pondered, thought
• चिन्तयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पार्थिवः: the king
• पार्थिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• विप्र-आश्रम-अभ्याशे: near the hermitage of Brahmins
• विप्र-आश्रम-अभ्याशे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + अभ्याश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (विप्राणाम् आश्रमस्य अभ्याशः); सप्तमी (7th/Locative), एकवचन, पुंलिङ्ग

• वैश्याम्: a vaiśyā woman
• वैश्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एकम्: one (single)
• एकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying implied ‘जनम्/पुरुषम्’ or ‘कं’ as ‘one’)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speakers

• Narrator (frame narrative of Devi Mahatmyam)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Turning toward spiritual counsel
• Hermitage as locus of instruction
• Shared human suffering across social roles

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

When worldly supports collapse, the narrative redirects the afflicted toward sādhus and āśramas—spaces of discrimination (viveka) and healing counsel.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Narrative framing (ākhyāna) used to introduce the Devi Mahatmyam’s theological teaching; not a pañcalakṣaṇa unit.

What is the esoteric significance?

The approach to the hermitage signifies the inward turn: from external sovereignty/commerce to inner inquiry, where the Goddess’s wisdom becomes accessible.