Shloka 24

Adhyaya 53 — Rudrasarga and the Measure of the Manvantaras: Svayambhuva Manu, Priyavrata’s Line, and the Seven Dvipas

Sanskrit

तेषां स्वनामधेयानि क्रौञ्चद्वीपे तथाभवन् । ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे पुत्रनामाङ्कितानि वै ॥

Transliteration

teṣāṃ sva-nāmadheyāni krauñcadvīpe tathābhavan | jyotiṣmataḥ kuśadvīpe putra-nāmāṅkitāni vai ||

Translation

В Краунчадвипе (Krauñcadvīpa) области носили собственные имена. А в Кушадвипе (Kuśadvīpa) области воистину были обозначены именами сыновей Джйотишмата (Jyotiṣmat).

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी बहुवचन (Gen. pl.)

• स्वनामधेयानि: their own names/appellations
• स्वनामधेयानि: कर्ता (kartā) / विषय
• Type: Noun
• Root: स्व + नामधेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.); कर्मधारयः (‘own’ + ‘name/appellation’)

• क्रौञ्चद्वीपे: in Krauñcadvīpa
• क्रौञ्चद्वीपे: अधिकरण (adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: क्रौञ्च + द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc. sg.); तत्पुरुषः (क्रौञ्चस्य द्वीपः)

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (kriyā-viśeṣaṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/अनुकरण (adverb: ‘thus/likewise’)

• अभवन्: became/were
• अभवन्: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष बहुवचन (3rd pl.)

• ज्योतिष्मतः: of Jyotiṣmān/Jyotiṣmata (name)
• ज्योतिष्मतः: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन (Gen. sg.)

• कुशद्वीपे: in Kuśadvīpa
• कुशद्वीपे: अधिकरण (adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: कुश + द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc. sg.); तत्पुरुषः (कुशस्य द्वीपः)

• पुत्रनामाङ्कितानि: marked with the sons’ names
• पुत्रनामाङ्कितानि: विशेषण (viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + नाम + अङ्कित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.); तत्पुरुषः (पुत्रनाम्ना अङ्कितानि) ‘marked/inscribed with sons’ names’

• वै: indeed
• वै: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

Speakers

• Puranic narrator (cosmography section)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Sacred Geography
• Genealogy
• Cosmology

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Puranic geography is mnemonic: to remember the world is to remember its lineages; place and person are mutually referential.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vamśa (genealogies) integrated into Sarga-like cosmography.

What is the esoteric significance?

‘Aṅkita’ (marked/inscribed) implies sacralization of space through naming—territory becomes a living record of ancestral continuity.