Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

स पपात महाबाहुर्वसुधामनुनादयन्‌

sa papāta mahābāhur vasudhām anunādayan | indradhvaja iva chinnaḥ pṛthivīṃ śabdayan mahābāhuḥ bhīṣmaḥ sampūrṇa-dhanurdharāṇāṃ śreṣṭhaḥ | sarvāṅgeṣu sarvataḥ śaraiḥ baddhaḥ, patann api bhūmiṃ na spṛśat |

Санджая сказал: Могучерукий Бхишма пал, заставив землю загудеть — словно знамя Индры, срубленное и поверженное. Хотя он был первым среди совершенных владык лука, всё его тело со всех сторон было пронзено стрелами; потому, даже падая, он не коснулся земли. Эта картина подчёркивает страшную цену войны и суровую стойкость воина, который терпит страдание, не отступая от избранной дхармы — своего долга.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
महाबाहुःthe mighty-armed (hero)
महाबाहुः:
Karta
TypeNoun/Adjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवसुधा
FormFeminine, Accusative, Singular
अनुनादयन्resounding (making [it] echo)
अनुनादयन्:
Karta
TypeVerb
Rootअनु-नद्
FormŚatṛ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
भीष्म (Bhīṣma)
इन्द्रध्वज (Indra’s banner/standard)
वसुधा/पृथिवी (Earth)

Educational Q&A

The verse highlights the gravity of dharma in wartime: even the greatest warrior can be brought down, and yet steadfastness and endurance remain central virtues. It also points to the tragic consequences of conflict—heroism and suffering coexist, and victory is inseparable from loss.

Sañjaya describes Bhīṣma’s collapse in battle. Struck all over by arrows, he falls with a thunderous sound, compared to a cut-down banner of Indra; because arrows support his body, he does not physically touch the ground—anticipating the famous ‘bed of arrows’ episode.