Previous Verse
Next Verse

Shloka 105

Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration

Anuśāsana-parva 17

६१५ धन्वन्तरि:--महावैद्य धन्वन्तरिरूप

dhanvantariḥ mahāvaidyaḥ, dhūmaketuḥ agnisvarūpaḥ, skandaḥ svāmī-kārtikeyasvarūpaḥ, vaiśravaṇaḥ kuberasvarūpaḥ, dhātā sarva-dhāraṇakartā, śakraḥ indrasvarūpaḥ, viṣṇuḥ sarvavyāpī nārāyaṇaḥ, mitraḥ dvādaśādityeṣu ekaḥ, tvaṣṭā prajāpati-viśvakarmā, dhruvaḥ nityasvarūpaḥ, dharaḥ aṣṭavasuṣu ekaḥ; prabhāvaḥ—sarvago vāyur aryamā savitā raviḥ, uṣaḍguḥ vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ.

Ваю-дева провозглашает литанию божественных имен и отождествлений: Владыка — Дханвантари (Dhanvantari), великий врач; Дхумакету (Dhūmaketu), образ огня; Сканда (Skanda), сам Карттикея (Kārttikeya); Вайшравана (Vaiśravaṇa), то есть Кубера (Kubera); Дхатр (Dhātṛ), поддерживающий всех; Шакра (Śakra), то есть Индра (Indra); Вишну (Viṣṇu), всепроникающий Нараяна (Nārāyaṇa); Митра (Mitra) и Арьяман (Aryaman) среди Адитьев (Āditya); Тваштр (Tvaṣṭṛ), космический мастер; Дхрува (Dhruva), вечный неподвижный принцип; и Дхара (Dhara) среди Васу (Vasu). Далее он славит его prabhāva (величественную мощь): как Ветер, что проходит повсюду; как Савитр (Savitṛ) и Рави (Ravi), то есть Солнце; как обладателя жгучих лучей; как Устроителя, что поддерживает и питает существ; как дарующего удовлетворение; и как источник и кормильца всех тварей — являя единую высшую реальность, проявляющуюся множеством божественных функций ради блага и порядка мира.

प्रभावःsplendour; mighty one
प्रभावः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वगःall-pervading
सर्वगः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वग
FormMasculine, Nominative, Singular
वायुःWind (Vāyu)
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्यमाAryaman (an Āditya)
अर्यमा:
Karta
TypeNoun
Rootअर्यमा
FormMasculine, Nominative, Singular
सविताSavitṛ (the impeller; Sun as deity)
सविता:
Karta
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
रविःSun (Ravi)
रविः:
Karta
TypeNoun
Rootरवि
FormMasculine, Nominative, Singular
उषड्गुःUṣaḍgu (a solar epithet/name)
उषड्गुः:
Karta
TypeNoun
Rootउषड्गु
FormMasculine, Nominative, Singular
विधाताordainer; creator
विधाता:
Karta
TypeNoun
Rootविधातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मान्धाताMāndhātṛ (name/epithet)
मान्धाता:
Karta
TypeNoun
Rootमान्धातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
भूतभावनःproducer/nourisher of beings
भूतभावनः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूतभावन
FormMasculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
D
Dhanvantari
A
Agni
S
Skanda (Kārttikeya)
V
Vaiśravaṇa (Kubera)
D
Dhātṛ
Ś
Śakra (Indra)
V
Viṣṇu (Nārāyaṇa)
M
Mitra (Āditya)
T
Tvaṣṭṛ (Viśvakarman)
D
Dhruva
D
Dhara (Vasu)
A
Aryaman (Āditya)
S
Savitṛ
R
Ravi (Sun)

Educational Q&A

The verse teaches the unity of the supreme divine reality expressed through many names and functions—healing, fire, wealth, sovereignty, craftsmanship, solar vitality, and cosmic sustenance—implying that dharma is upheld when one recognizes the single sustaining power behind diverse manifestations.

Vāyu-deva is speaking a hymn-like enumeration of divine names (nāma/guṇa-kīrtana), identifying the praised deity with major Vedic and Purāṇic gods and cosmic principles, thereby magnifying the deity’s all-pervading presence and beneficent governance of the world.