Sutra 1
Devanagari script
दुर्गजनपदशक्त्या भृत्यकर्म समुदयपादेन स्थापयेत्कार्यसाधनसहेन वा भृत्यलाभेन ॥ कZ_०५.३.०१ ॥
Transliteration
durga-janapada-śaktyā bhṛtya-karma samudaya-pādena sthāpayet kārya-sādhana-sahena vā bhṛtya-lābhena.
Translation
Опираясь на возможности крепостей и сельской местности, царь должен устанавливать работу и содержание слуг/чиновников долей от урожая; либо (иначе) предоставлять им выгоды, связанные с успешным выполнением поручений.
Word by Word
दुर्गजनपदशक्त्याby the strength/resources of the fort and the countryside (territory)
दुर्गजनपदशक्त्या:
TypeNoun
Rootदुर्ग/जनपद/शक्ति
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन; 'शक्ति' शब्दः; समासे 'दुर्ग-जनपद-शक्ति' = दुर्गस्य च जनपदस्य च शक्तिः (तया)
भृत्यकर्मthe work (duty) of servants/officials
भृत्यकर्म:
TypeNoun
Rootभृत्य/कर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; 'भृत्यस्य कर्म'
समुदयपादेनby means of a revenue/income measure (a ‘foot/means’ of accumulation)
समुदयपादेन:
TypeNoun
Rootसमुदय/पाद
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; 'समुदयस्य पादः' (उपाय/आधार/अंश)
स्थापयेत्he should establish/arrange
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (स्थापयति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative (णिच्) — 'he should establish/arrange'
कार्यसाधनसहेनtogether with the means for accomplishing the task
कार्यसाधनसहेन:
TypeNoun
Rootकार्य/साधन/सह
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन; 'कार्यसाधनेन सह' (सह-शब्दान्त समास)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
भृत्यलाभेनby obtaining (gaining) servants/officials
भृत्यलाभेन:
TypeNoun
Rootभृत्य/लाभ
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; 'भृत्यानां लाभः' / 'भृत्यस्य लाभः' (प्रसङ्गानुसारः: सेवक-प्राप्ति/सेवक-लाभ)
Entities Mentioned
D
durga (fort administration)J
janapada (provincial base)B
bhṛtya (officials/servants)FAQs
Performance-linked pay or outcome-based incentives—benefits conditional on delivering specified administrative results.