Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 28
Devanagari script
षण्डवाटगोपालकदासकर्मकरेभ्यो यथापुरुषपरिवापं भक्तं कुर्यात्सपादपणिकं च मासं दद्यात् ॥ कZ_०२.२४.२८ ॥
Transliteration
ṣaṇḍavāṭagopālakadāsakarmakarebhyo yathāpuruṣaparivāpaṃ bhaktaṃ kuryātsapādapaṇikaṃ ca māsaṃ dadyāt
Translation
Для работников — сторожей садов/плантаций, пастухов, рабов и наёмных рабочих — он должен назначать паёк по числу людей и также выдавать месячную плату в один паṇa и четверть (1¼ паṇa).
Word by Word
षण्डवाटगोपालकदासकर्मकरेभ्यःto the eunuch-guards (or garden/pen keepers), cowherds, slaves, and hired labourers
षण्डवाटगोपालकदासकर्मकरेभ्यः:
TypeNoun
Rootषण्डवाट, गोपालक, दास, कर्मकर
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/सम्बन्ध); समासान्त-पद: -एभ्यः
यथाaccording to; as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formअव्यय; उपमान/प्रकारार्थे
पुरुषपरिवापम्the per-person measure (ration quota)
पुरुषपरिवापम्:
TypeNoun
Rootपुरुष, परिवाप
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया-विभक्ति; कर्मपद (कुर्यात् इत्यस्य)
भक्तम्food; ration
भक्तम्:
TypeNoun
Rootभक्त
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया-विभक्ति; अन्न/भोजनार्थे
कुर्यात्should provide / should arrange
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formलोट्/विधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; विध्यर्थः
सपादपणिकम्one-and-a-quarter paṇa (in amount)
सपादपणिकम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootस, पाद, पणिक
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया-विभक्ति; ‘मासम्’ इत्यस्य विशेषणम्; स-पाद = एकपादाधिक (¼ more)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
मासम्for a month; monthly (period)
मासम्:
TypeNoun
Rootमास
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया-विभक्ति; कालपरिमाण (अवधि)
दद्यात्should give
दद्यात्:
TypeVerb
Rootदा
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; विध्यर्थः
Entities Mentioned
Ṣ
ṣaṇḍavāṭa staffG
gopālakaD
dāsaK
karmakaraP
paṇaFAQs
It stabilizes labor supply and productivity: rations reduce subsistence insecurity while wages incentivize performance and enable predictable budgeting.